چهارشنبه ٠١ آذر ١٣٩٦

مقالات

سید یحیی موسوی - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
سیطره‌ی دراز آهنگ و فراخ‌دامن سکولاریسم به‌مثابه‌ی یکی از اندیشه‌های بنیادین مدرنیسم بر جهان، با تجربه‌های گوناگون و پیامدهایی که در تاریخ سیاسی و اجتماعی ملت‌ها از خود برجای گذارد، آنتی‌تز بنیادگرایی را نیز در درون خود پروراند. بنیادگرایی فرزند نامشروع سکولاریسم و نتیجه‌ی پیوند نامبارک دو ایده‌ی متضاد و پاشاندن بذر سکولاریسم در کشتزار مذهب مؤمنان است. ازاین‌رو، باید گفت که هم از منظر تئوریک و هم به لحاظ عملی، نطفه‌ی بنیادگرایی در دامن دولت‌های سکولار بسته شده است. پرسش جستار حاضر این است که اصطلاح نسبتاً مشهور «بنیادگرایی» به چه معناست و ویژگی‌ها و مصادیق آن کدام است. این نوشته در دو بخش مفهوم‌شناسی و ویژگی‌ها تقسیم شده است. در بخش نخست به مبحث مفهوم‌شناسی می‌پردازیم و در بخش دوم ویژگی‌ها و مؤلفه‌های اساسی بنیادگرایی را توضیح خواهیم داد.

مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
موسسه زبان و فرهنگ شناسی در نظر دارد همایش بین المللی با عنوان «همایش جریان شناسی فرهنگی در عرصه بین الملل» را در اسفندماه سال جاری برگزار نماید.

گزارش نشست گروه پژوهشی گفتگوی ادیان
به همت گروه گفتگوی ادیان مرکز پژوهشی مشهد، نشست تخصصی با عنوان «از دین تا ادیان؛ تبیین مفهوم دین جهانی» در تاریخ سوم آبان ماه در محل تالار محققان مرکز پژوهشی با حضور ارزشمند دکتر بشیر سعده؛ پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه استرلینگ برگزار گردید. در طی این نشست مقایسه تطبیقی میان مفهوم دین و Religion ارائه گردید.

حجت الاسلام احمد مروارید - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد و استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت. وی به موضوع تداعی آزاد و تقابل آن با فقه اسلامی اشاره و اظهار کرد: یک عنصر محوری در روان‌کاوی تداعی آزاد است. تداعی آزاد به این معناست که کسی که مراجعه به روان‌کاو می‌کند و در جلسه روان‌کاوی هر آنچه از ذهن او می‌گذرد، بیان می‌کند. ...

دکتر سید حسین همایون مصباح - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی مشهد، سید حسین همایون مصباح، امروز در نشست «تأثیر انسان¬گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی» که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد به مؤلفه‌های انسان‌گرایی نوین و تأثیر آن بر سبک زندگی دینی پرداخت. استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد با اشاره به اینکه سبک زندگی، بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است، گفت: پیشرفت جهان اسلام در گرو بازسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های دین است. وی اظهار کرد: بدون تردید در جهانی زندگی می‌کنیم که برخی به آن جهان مدرن می‌گویند و برخی از جهت فکری و فرهنگی به آن جهان پسا مدرن می‌گویند.



  چاپ        ارسال به دوست

حسن توسلی

معرفی کتاب: زمینه مشترک؛ اسلام،مسیحیت و تکثرگرایی دینی

همه به یاد داریم که پاپ بندیگت شانزدهم «جوزف راتزینگر»، رهبر وقت کاتولیک‌های جهان در سخنرانی خود با عنوان ""عقیده، منطق و بازتاب‌ها در دانشگاه" که در روز سه شنبه۱۲سپتامبر ۲۰۰۶، در دانشگاه رگنسبورگ آلمان ایراد کرد، به صورت ناموجّهی به دین اسلام و آموزه‌های آن تاخت و این اظهارات ایشان  موجب جنجال‌های زیادی در آن موقع شد. از اهالی علم و دانش گرفته تا سیاستمداران، هر یک به نحوی نسبت به این اظهارات نسنجیده پاپ وقت که ناشی از عدم آگاهی کافی و وافی وی به دین اسلام و آموزه‌های متعالی آن بود، واکنش نشان دادند.[1]

وی در آن نطق کذایی، گفته بود که: «محمد{صلی الله علیه و آله و سلّم} برای جهان فقط شرارت و اعمال غيرانسانی به ارمغان آورده و از جمله دستور داده که دين را با زبان شمشير گسترش دهيد.» و «فكر جهاد در اسلام، ناشي از خشونت و مغاير با روش الهي و دور از منطق است» و سخنانی دیگر از این دست. امّا در میان همه واکنش‌های صورت گرفته، اقدام زیبا و عالمانه جمعی از دانشمندان و عالمان دینی جهان اسلام، که در 13 اکتبر 2007 مصادف با عید فطر 1428 هجری قمری، نامه‌ای به پاپ وقت نوشتند و در آن وی را متوجه نقاط مشترک آموزه‌های متعالی ادیان ابراهیمی، مخصوصاً اسلام و مسیحیت کردند، ستودنی بود.

این نامه سرگشاده با عنوان «سخنی مشترک بین ما و شما» با امضای 138 تن از اندیشمندان و عالمان دینی اسلامی با مذاهب مختلف انتشار یافت و بسیاری از موسسات بین المللی و سیاستمدارن وقت از این اقدام زیبا و عالمانه اعلام حمایت کردند.[2] این نامه  را افراد سرشناسی امضا کرده‌اند که اعتبار جهانی آن را بسیار بالا برده است. افرادی چون؛ آیت‌الله سید ابوالقاسم دیباجی(کویت)، آیت‌الله دکتر سید مصطفی محقق داماد(ایران)، مرحوم آیت‌الله سید اسماعیل صدر(عراق)، آیت‌الله محمد علی تسخیری(رئیس وقت مجمع تقریب مذاهب اسلامی)، دکتر سید حسین نصر، دکتر شیخ احمد محمد الطیب(مفتی الازهر)، شیخ دکتر احمد الکبیسی(رئیس هیت علمای عراق)، دکتر حسن حنفی(استاد فلسفه دانشگاه قاهره)، دکتر طه عبدالرحمن (نظریه‌پرداز و نویسنده)، علامه محمد سعید رمضان البوطی(دانشگاه دمشق) و...[3]

سخنان پاپ در آن جلسه کذایی و عکس‌العمل عالمانه این دانشمندان و عالمان دینی اسلامی که همه آنان علی‌رغم تعلق داشتن به گرایش‌های فکری و مذاهب مختلفی فقهی، پیام واحدی را ابلاغ کردند، نشانگر روح واحدی بود که در جهان اسلام، اندیشمندان معتقد بدان بودند و اتفاقاً محتوی و مضمون این نامه نشانگر این است که این روح واحد، نه تنها بین مسلمانان بلکه، در آموزه‌های مسیحیت نیز جاری و ساری است. همین نامه خود انگیزه‌ای شد تا عده‌ای دیگر در این خصوص به صورت جدی‌تر وارد عمل شده و  امکان، ماهیّت، راهکارها و موانع گفت‌و‌گوی ادیان، مخصوصاً بین دو دین ابراهیمی اسلام و مسیحیت را مورد کند و کاو قرار دهند.

کتاب «زمینه‌های مشترک، اسلام، مسیحیت و تکثرگرایی دینی» اثر اسلام شناس معاصر، «پروفسور پاول ال هک »یکی از همین تلاشهای علمی جدی، عمیق و در خور تحسینی است که در سال 2009 از سوی انتشارات دانشگاه جورج‌ واشنگتن منتشر شد.[4]

نویسنده در همان ابتدای کتاب انگیزه خود از نگارش این کتاب را، نامه‌ای می‌داند که این عالمان دینی به پاپ وقت نوشتند و او را به خویشتن‌داری و تامّل بیشتر بر آموزه‌های اسلام و مسیحیت دعوت کردند. این کتاب با رویکرد الهیات تطبیقی، به مطالعه اسلام و مسیحیّت پرداخته است و از این خلال به وجوه اشتراک این دو دین الهی در ساحات مختلف می‌پردازد، ارتباط بین قرآن و کتاب مقدس و تعریف وحی و نبوّت و همچنین تبیین رابطه بین دین و اخلاق و جایگاه جهاد در عصر حاضر، رابطه دین و سیاست، رابطه دین و حقوق بشر موضوعاتی هستند که نویسنده با رویکرد تکثّرگرایی دینی در این کتاب بدان‌ها پرداخته است. این کتاب از یک مدخل و شش فصل تشکیل شده است. عناوین این بخش‌ها به ترتیب ذیل است.

1-‌‌ مدخل: تکثرگرایی دینی در عصر حاضر.

2- فصل اول: آیا قرآن از سنخ کتاب مقدّس(انجیل) است؟

3- فصل دوّم: تا چه میزان می‌توان خوشبین بود؟

4- فصل سوّم: آیا اشراف خداوند مصلحتی اجتماعی است؟

5- فصل چهارم: ‌آیا جهاد در مسیحیّت نیز وجود دارد ؟

6- فصل پنجم: آیا اسلام مردم‌سالارتر از مسیحیّت است؟

7- فصل ششم: آیا حقوق الهی تهدیدی علیه حقوق بشر است؟

8- نتیجه‌گیری:‌ (اسلام و مسیحیت) گونه‌های مجزّای از هم نیستند.

دو فصل اول کتاب به مکانیزم وحی مرتبط میشود، تعریف وحی در اسلام و مسحیت  نقاط مشترک در ماهیت وحی برای این دو دین، کارکرد و تاثیر وحی در حوزه معرفت‌شناختی این دو دین، مواردی است که مورد بحث قرار رفته است.

همچنین در فصل اول به ارتباط قرآن. انجیل پرداخته شده است و در فصل دوم به مفهوم نبوت و شک و شبه‌هایی که در مورد مفهوم نبوت وجود دارد پرداخته شده است. وی در این فصل، دیدگاهی در مسیحیت که حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) را نه یک پیامبر بلکه شخصی خشونت‌طلب و قدرت‌طلب می‌داند را به نقد کشیده است. علاوه بر آن مفهوم نبی بودن عیسی مسیح(علیه السلام) را با توجه به جنبه الهی آن حضرت در آموزه‌های مسیحیت را نیز به دقت واکاویده است. در این بخش نیز سعی بر این است که به اشتراکات کارکردی و مفهومی وحی، نبوت، کتاب مقدس و قرآن کریم پرداخته شود.

دو فصل بعدی، یعنی فصل سه و چهار به فلسفه اخلاق در اسلام و مسیحیّت پرداخته است که چگونه با وجود ترسیم سيمايي رحیم و قادر مطلق از خداوند، شر به عنوان یک پدیده انسانی و طبیعی، در این عالم وجود دارد. چه تبیینی در آموزه‌های اسلامی در این خصوص وجود دارد و مسیحیت چگونه به این مهم پرداخته است.

نویسنده در دو فصل نهایی یعنی فصل پنجم و ششم، رابطه اسلام و مسیحیت با امر سیاسی را  واکاویده و این نظریه را که؛ در آموزه‌های این دو دین، با توجه به متن مقدس و قرآن کریم  و سبک زندگی عیسی مسیح علیه السلام و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم، می‌توان از نظریه دولت دینی دفاع کرد، را به چالش کشیده است. جواب وی نفی نظریه دولت دینی است و  درصدد است تا از این رهگذر، رابطه اسلام، مسیحیت و دموکراسی را مورد بررسی قرار دهد.  

نویسنده با پذیرش چند اصل موضوعه برای خود در این تحقیق؛ سعی در کنار هم قرار دادن قرائاتی از اسلام و مسیحیت می‌کند که با این دیدگاه وی که، اخلاق، معنویت، ارزش‌ها و هنجارهایی که می‌تواند مومن مسیحی و مسلمان عصر حاضر در یک جامعه واحد کنار هم به عنوان شهروندان مساوی قرار دهد، هم در مسیحیت عصر حاضر قابل قبول است و هم مورد تایید اسلام هست. تکثرگرایی دینی، ضرورت  اهتمام به حقوق بشر مصوب و تساوی بودن حقوق زنان و مردان در همه ابعاد زندگی، مخصوصاً احکام قضایی و مدنی، امری است که نویسنده تلاش می‌کند تا در میان هر دو دین، طرفدارانی برای آن بیابد و اطلاعات تاریخی و الهیاتی وی در این خصوص قابل توجّه است.

کسانی که با این کتاب مواجه می‌شوند در وهله اول از وسعت اطلاعات وی از جریان‌های فکری ـ فلسفی و  گرایش‌های مختلف مذهبی و تعلقات سیاسی متفاوت در جهان اسلام شگفت زده می‌شوند و شیفته سبک نگارش وی می‌گردند، امّا به هر حال باز هم قضاوت‌های سطحی و نه چندان عمیقی را می‌توان در برخی مطالب وی دید. به هر حال وی در این راه گام برداشته، کاری که کمتر در جهان اسلام شاهد آن هستیم. الهیات تطبیقی با رویکرد نشان‌دادن و برجسته‌کردن نقاط مشترک و ایجاد همدلی و همزبانی، این عمل وی درخور تحسین است و می‌طلبد که در جهان اسلام نیز عالمان دینی ما به سمت این گونه کارهای پژوهشی و تحقیقی حرکت کنند.

معرفی نویسنده

نویسنده محترم جناب پروفسور پاول اِل هِک، استاد الهیات دانشگاه جورج واشنگتن[5] آمریکا و همچنین دانشگاه محمد الخامس[6] رباط در مراکش است، وی همچنین یکی از هیئت موسس موسسه مطالعاتی «بررسی تمدنی ادیان»[7] در مراکش است که به مطالعات تطبیقی اسلام و مسیحیت اختصاص یافته است.  

زندگی در کشورهای اسلامی و داد و ستد علمی با مراکز سنتی و اکادمیک در این کشورها، و گستره مطالعات وی مخصوصاً در حوزه الهیات، از وی یک اسلام‌شناس برجسته ساخته است که آثار نوشتاری وی اعم از کتاب‌ها و مقالات، مورد توجه متخصصین حوزه دین‌پژوهی قرار گرفته است. مهم‌تر از همه این‌که درون مایه آثار وی به سمت گفت‌و‌گوی ادیان جهت یافته است.

کتاب‌های منتشر شده از ایشان به شرح زیر میباشد؛

1. Skepticism in Classical Islam: Moments of Confusion: Routledge 2013

2. Common Ground: Islam, Christianity, and Religious Pluralism: Georgetown University Press 2009

3. Sufism and Politics: The Power of Spirituality (ed.) : Markus Wiener 2006

4. The Construction of Knowledge in Islamic Civilization: Brill 2002


[1]متن سخنرانی وی را می‌توانید در اینجا ببینید:

http://w2.vatican.va/content/benedict-vi/en/speeches/2006/september/documents/hf_ben-xvi_spe_20060912_university-regensburg.html

 و هم‌چنین برخی از واکنش‌ها به سخنان ایشان را می‌توانید اینجا ببینید:

https://en.wikipedia.org/wiki/Regensburg_lecture

[2].متن نامه دانشمندان و عالمان دینی اسلامی را می‌توانید در اینجا ببینید:

http://www.acommonword.com/downloads-and-translations/

[3]. اسامی اشخاص امضاء کننده را می‌توانید اینجا ببینید:

http://www.acommonword.com/lib/downloads/CW-Final-Arabic-v12f-03-04-08-Word.pdf

[4]. مشخصات کتاب‌شناسی این کتاب به قرار ذیل است:

Heck, Paul L.Common ground : Islam, Christianity, and religious pluralism, Georgetown University Press, Washington, D.C,2009.

 


٠٨:٢٢ - سه شنبه ٣ آذر ١٣٩٤    /    شماره : ٦٦٧٩١    /    تعداد نمایش : ٤١٩


امتیازدهی
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




کانال ارتباطی

کانال تلگرام مرکز پژوهشي جامعه المصطفي

نشر کتب

تازه های نشر المصطفی

پیوندها

اوقات شرعی



آمار بازدید

 بازدید این صفحه : 7579
 بازدید امروز : 113
 کل بازدید : 44389
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/8125