دوشنبه ٢٠ آذر ١٣٩٦

مقالات

سید یحیی موسوی - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
سیطره‌ی دراز آهنگ و فراخ‌دامن سکولاریسم به‌مثابه‌ی یکی از اندیشه‌های بنیادین مدرنیسم بر جهان، با تجربه‌های گوناگون و پیامدهایی که در تاریخ سیاسی و اجتماعی ملت‌ها از خود برجای گذارد، آنتی‌تز بنیادگرایی را نیز در درون خود پروراند. بنیادگرایی فرزند نامشروع سکولاریسم و نتیجه‌ی پیوند نامبارک دو ایده‌ی متضاد و پاشاندن بذر سکولاریسم در کشتزار مذهب مؤمنان است. ازاین‌رو، باید گفت که هم از منظر تئوریک و هم به لحاظ عملی، نطفه‌ی بنیادگرایی در دامن دولت‌های سکولار بسته شده است. پرسش جستار حاضر این است که اصطلاح نسبتاً مشهور «بنیادگرایی» به چه معناست و ویژگی‌ها و مصادیق آن کدام است. این نوشته در دو بخش مفهوم‌شناسی و ویژگی‌ها تقسیم شده است. در بخش نخست به مبحث مفهوم‌شناسی می‌پردازیم و در بخش دوم ویژگی‌ها و مؤلفه‌های اساسی بنیادگرایی را توضیح خواهیم داد.

مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
موسسه زبان و فرهنگ شناسی در نظر دارد همایش بین المللی با عنوان «همایش جریان شناسی فرهنگی در عرصه بین الملل» را در اسفندماه سال جاری برگزار نماید.

گزارش نشست گروه پژوهشی گفتگوی ادیان
به همت گروه گفتگوی ادیان مرکز پژوهشی مشهد، نشست تخصصی با عنوان «از دین تا ادیان؛ تبیین مفهوم دین جهانی» در تاریخ سوم آبان ماه در محل تالار محققان مرکز پژوهشی با حضور ارزشمند دکتر بشیر سعده؛ پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه استرلینگ برگزار گردید. در طی این نشست مقایسه تطبیقی میان مفهوم دین و Religion ارائه گردید.

حجت الاسلام احمد مروارید - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد و استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت. وی به موضوع تداعی آزاد و تقابل آن با فقه اسلامی اشاره و اظهار کرد: یک عنصر محوری در روان‌کاوی تداعی آزاد است. تداعی آزاد به این معناست که کسی که مراجعه به روان‌کاو می‌کند و در جلسه روان‌کاوی هر آنچه از ذهن او می‌گذرد، بیان می‌کند. ...

دکتر سید حسین همایون مصباح - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی مشهد، سید حسین همایون مصباح، امروز در نشست «تأثیر انسان¬گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی» که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد به مؤلفه‌های انسان‌گرایی نوین و تأثیر آن بر سبک زندگی دینی پرداخت. استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد با اشاره به اینکه سبک زندگی، بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است، گفت: پیشرفت جهان اسلام در گرو بازسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های دین است. وی اظهار کرد: بدون تردید در جهانی زندگی می‌کنیم که برخی به آن جهان مدرن می‌گویند و برخی از جهت فکری و فرهنگی به آن جهان پسا مدرن می‌گویند.



  چاپ        ارسال به دوست

دکتر سید حسین همایون مصباح - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی

گزارش نشست علمی «تأثیر انسان‌گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی»

تأثیر انسان‌گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی

دکتر سید حسین همایون مصباح؛ پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد


به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی مشهد، سید حسین همایون مصباح، امروز در نشست «تأثیر انسان­گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی» که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد به مؤلفه‌های انسان‌گرایی نوین و تأثیر آن بر سبک زندگی دینی پرداخت.


استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد با اشاره به اینکه سبک زندگی، بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است، گفت: پیشرفت جهان اسلام در گرو بازسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های دین است.

وی اظهار کرد: بدون تردید در جهانی زندگی می‌کنیم که برخی به آن جهان مدرن می‌گویند و برخی از جهت فکری و فرهنگی به آن جهان پسا مدرن می‌گویند.

استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد به مؤلفه‌های مدرنیته و جهان مدرن اشاره کرد و گفت: مؤلفه عبارت است از مجموعه عوامل و عناصری که یک موجود را می‌سازد. جهان مدرن را از لحاظ مؤلفه‌هایی که او را می‌سازد، شامل دو مؤلفه فکری و عملی در سطح کلان است.

 

مؤلفه‌های فکری مدرنیته

استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد افزود: ما اگر بخواهیم مؤلفه‌های کلان جهان مدرن را بازگو کنیم، مؤلفه‌های فکری مدرنیته برخاسته از چند مؤلفه فکری است؛ راسیونالیسم یا عقل‌گرایی، سکولاریسم، ساینتیسم یا علم‌گرایی، اومانیسم یا انسان‌گرایی.

این استاد حوزه علمیه مشهد ادامه داد: مؤلفه‌های رفتاری و عملی مدرنیته عبارت است از صنعتی شدن، شهرنشینی، ماشینیزم و مدیریت علمی عرصه نظامی.

مصباح اظهار کرد: در واقع اگر مدرنیته را از زوایای مختلف بررسی کنید و از منظر چهره‌ها و شخصیت‌هایی که در این باب نگاشتند و صاحب اندیشه هستند، بنگرید. دسته‌بندی مؤلفه‌های کلان همین موارد هستند.

 

انسان‌گرایی سکولار، محور دیگر مؤلفه‌های جهان مدرن

استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد گفت: از بین مؤلفه‌های فکری جهان مدرن، انسان‌گرایی سکولار یکی از مؤلفه‌های کلیدی است که در واقع با عنوان محور نسبت به سه مؤلفه فکری و چهار مؤلفه رفتاری عمل می‌کند، یعنی به‌عنوان یک شاخص و معیار نسبت به همگان قرار گرفته است.

وی بیان کرد: اگر بخواهیم انسان‌گرایی سکولار را به‌عنوان یک جنبش و جریان فکری بشناسیم و معرفی کنیم، خود پیامدهای بسیاری دارد.

این استاد حوزه علمیه مشهد افزود: انسان‌گرایی را اگر به‌دقت ازنظر پیشینه تاریخی آن بنگریم، دو انسان‌گرایی را شاهد هستیم، یک انسان‌گرایی دینی و یک انسان‌گرایی غیردینی.

مصباح اظهار کرد: از لحاظ تاریخی انسان‌گرایی در قرون وسطی تا آغاز رنسانس، از سنخ انسان‌گرایی دینی می‌شود. چون هنوز خدا در آن نظام زنده است و حضور دارد.

استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد گفت: از عصر رنسانس یعنی از قرن 14 و 15 میلادی بدین سوی آهسته‌آهسته حضور خدا و نقش خدا و به تبع آن حضور گسترده و کلان دین در ساحت‌های مختلف زندگی محدودتر و بی‌فروغ‌تر و بی‌رنگ‌تر می‌شود؛ بنابراین وقتی شما سخن از انسان‌گرایی سکولار می‌برید، در واقع انسان‌گرایی سکولار جز انسان‌گرایی دوران مدرن است.

 

انسان‌گرایی ترابشریت؛ ترکیب انسان و فناوری نوین

این استاد حوزه علمیه مشهد افزود: انسان‌گرایی مدرن شامل انسان‌گرایی مارکسیستی، اگزیستانسیالیستی، لیبرالیسم، هایدگریسم و آخرین مرحله انسان‌گرایی که اکنون جهان فکری در آن قرار دارد، انسان‌گرایی ترابشریت است؛ در اینجا ترکیب انسان و فناوری‌های نوین ایجاد می‌شود.

وی گفت: انسان‌گرایی‌های مدرن نسب به جایگاه خرد انسان (خرد فلسفی، ریاضی، خرد تجربی و آزمایشگاهی، خرد فنی...)، مسئله آزادی، عدالت، اخلاق و تکامل تفاوت‌هایی در این عرصه دارند که برخی در مسئله انسان‌گرایی به مسئله برابری بسیار بها می‌دهند و بعضی‌ها روند تکامل و تحول زیستی بشر را یک روند بر اساس اصل تنازع می‌دانند. برخی هم بر بنیاد اصل هم‌پایه نگری و تعاون.

این استاد حوزه علمیه مشهد افزود: برخی برای خرد بشری جایگاه بسیار فراخ و اصلی قائل‌اند. برای برخی عدالت و برابری مطرح است. تفاوت‌هایی بین دیدگاه‌ها در این مکاتب وجود دارد که موضوعا از بحث امروز ما خارج است.

 

مشترکات انسان‌گرایی مدرن

مصباح به مشترکات انسان‌گرایی مدرن اشاره و اظهار کرد: اگر بخواهیم مشترکات انسان‌گرایی را برشماریم، این انسان‌گرایی مدرن چند ویژگی و شاخصه دارد، یک اینکه در این انسان‌گرایی انسان موجودی چند ظرفیتی است، یا به تعبیری انسان موجودی پرظرفیت و دارای استعدادهای بسیار متنوع است. ثانیاً این استعدادها قابلیت به فعلیت درآمدن دارد. سومین ویژگی این است که روند به فعلیت درآمدن یک روند تکاملی است.

مصباح بیان کرد: عاملی که استعدادها را به فعلیت در می‌آورد، خود انسان است. انسان خود را می‌آفریند و پس‌ازآن که خود را آفرید، تدبیر و مدیریتش چه در حوزه فردی و چه در قالب اجتماع به عهده خود انسان و از سوی او انجام می‌گیرد؛ و این چهارمین ویژگی مشترک به شمار می‌رود.

استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد گفت: پیشرفت‌های تکنولوژی جدیدی که به وجود آمد و ترکیبی از انسان و فناوری شکل گرفت، در کنار اصل تأسیسی تکامل، مسئله خود آفرینی و خود تدبیری انسان تقویت مضاعف پیدا می‌کند، مفهوم دیگری در انسان‌گرایی به‌عنوان مؤلفه‌ها و شاخصه‌های افزوده می‌شود و اسمش را پایندانی و نامیرایی می‌گذارند.

 

انسان‌گرایی ترابشری، مرحله فعلی انسان‌گرایی نوین است.

این استاد حوزه علمیه مشهد افزود: انسان‌گرایی سکولار، خدا را حذف می‌کند. تمام صورت‌ها و سیرت‌های انسان‌گرایی سکولار را اگر با دقت نگاه کنیم، خدا به‌عنوان عامل کلیدی و تعیین‌کننده در این جنبش حذف می‌شود و در این مرحله پیشرفته از انسان‌گرایی که ترکیبی از انسان و فناوری هست، کاملاً بی‌فروغ و کم‌فروغ‌تر می‌شود و از حوزه زیست بشری از بین می‌رود. مسئله جاودانگی انسان دیگر متکی به خدا و نیروی ماوراءالطبیعه نیست؛ بلکه پایندانی و نامیرایی آدمیان برآمده و برساخته از نیروی دست‌ساخته خود بشر است.

مصباح اظهار کرد: در انسان‌گرایی سکولار، نه ماوراءالطبیعه برایش مطرح است و نه مابعدالطبیعه، یعنی خدا و آخرت، این دو سر طیف در انسان‌گرایی معنا ندارد و تمامی دانش و معرفت آدمیان محصول خودش است.

وی افزود: مشروعیت بر اساس تجربه و آزمون‌هایی است که می‌گیرد و هیچ منبع معرفتی برای این انسان وجود ندارد و دموکراسی مشارکتی در انسان‌گرایی مدرن، از مشخصه‌های آن است.

 

استاد الهیات جامعه المصطفی گفت: وقتی از انسان‌گرایی به‌عنوان یک جنبش فکری یاد می‌کنیم، طبیعتاً این جنبش فکری متد و روشی دارد. متدلوژی انسان‌گرایی سکولار، مبتنی بر دوپایه استوار است، یکی خرد انتقادی بشر و دوم دانش علمی به معنای علم مدرن که در واقع ویژگی‌های خرد بشری سیال بودن، جمعی بودن و انتقادی بودن است.

 

 

استاد الهیات جامعه المصطفی گفت: مسئله تبیین غایت در خردگرایی مدرن جایگاه آن‌چنانی ندارد، یعنی در تحلیل پدیده‌ها و رویدادها دنبال غایت نمی‌روند و در مقام تحلیل خردگرایی مدرن، به تحلیل مادی و فاعلی بسنده می‌کنند.

وی افزود: تحلیل صوری و غایی در فعالیت خردورزانه جنبش فکری انسان‌گرایی مدرن، بی‌فروغ و جایگاه تعیین‌کننده‌ای ندارد؛ بنابراین متدلوژی آن مبتنی بر خردگرایی انسانی است. این خردگرایی انتقادی، جمعی و شناور و سیال است. در مقام تبیین و تحلیل مبتنی بر تحلیل فاعلی و مادی است.

 

مهم‌ترین مقصد انسان‌گرایی سکولار

استاد الهیات جامعه المصطفی به اهداف انسان‌گرایی سکولار اشاره کرد و گفت: اهداف کوتاه‌مدت و میان‌مدت متعدد برای آن برشمردند، اما یک هدف و مقصد کلیدی را انسان‌گرایی سکولار دنبال می‌کند و آن این است که کام‌جویی و به تکامل رسیدن آدمیان در همین دنیاست؛ بنابراین به تکامل رسیدن و دست‌یابی به تمام خواست‌ها و کام‌جویی‌ها و لذت‌های دنیوی در همین دنیا مهم‌ترین مقصد انسان‌گرایی سکولار است.

وی افزود: مرحله فکری و تکامل‌یافته انسان‌گرایی سکولار در انسان‌گرایی است که انسان و فناوری باهم ترکیب شده است و به‌عنوان یک مکتب و جنبش فکری است که باید تا سال 2045 انتظار کشید و ببینیم که آیا آن مدعیانی که این‌ها دارند عملیاتی می‌شود یا خیر. مثل پایندانی و جاودانگی دنیوی.

 

تأثیر انسان‌گرایی سکولار بر سبک زندگی دینی

مصباح اظهار کرد: پرسش اصلی ما این است که انسان‌گرایی سکولار بر سبک زندگی دینی تأثیر می‌گذارد یا خیر؟اگر تأثیر می‌گذارد و پاسخ مثبت است، مواجه جهان اسلام و سبک زندگی دینی با این موج چگونه است و چگونه باید برخورد کنیم؟ امروز شعار دادن یا اینکه شعاری به قضایا نگاه کنیم گره و مشکل را حل نمی‌کند. برخی از پیامدهای جهان مدرن چون موج در زندگی همه ما وارد است و ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی افزود: یکی از ویژگی مردم کشورهای آسیایی رنگ پوست و مو است که می‌بینیم در حال حاضر نسل جوان و نوجوان دنبال تغییر مو هستند و شلوار سوراخ‌سوراخ مد است. اینها را سطحی نگاه می‌کنیم؛ درحالی‌که لایه‌های بیرونی آن سبک زندگی است. واژه‌های بیگانه را در کمال افتخار استفاده می‌کنند که اینها نمونه و مصادیق سبک زندگی است.

 

سبک زندگی؛ بنیاد کلیدی تمدن اسلامی

مصباح اظهار کرد: رهبر معظم انقلاب، چند سالی است که بحث سبک زندگی را مطرح می‌کند؛ چراکه سبک زندگی بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است. اینکه سخن از رفتن به سمت تمدن اسلامی و بازسازی نوین تمدن اسلامی است، این شعار نیست؛ بلکه ضرورت است.

استاد الهیات جامعه المصطفی ادامه داد: و این شدنی است. ما تجربه تمدن اسلامی را از قرن 2 تا 7 داریم و امروز در این بازه زمانی تمدن اسلامی، جز میراثی است که جهان اسلام به آن افتخار می‌کند.

وی افزود: اما افتخار به گذشته کافی نیست، ما اکنون در دنیایی قرار داریم که می‌خواهیم در آبادانی، پیشرفت و نظام بین‌المللی در این دنیا سهم داشته باشیم و این چه زمانی عملی است؟ هنگامی‌که ما بتوانیم برای دنیا، سبک زندگی ارائه کنیم که این سبک زندگی به‌طور منطقی، عقلانی و عرفی با پذیرش و استقبال فراوان به دنیا عرضه کنیم و دارا بودن این خصوصیات ضروری است.

مصباح اظهار کرد: انسان‌گرایی سکولار زمانی که شکل گرفت این قابلیت را داشت که آموزه‌ها، ارزش‌ها و مبانی‌اش، تبدیل به ساختار شود؛ یعنی آنها را به ساختار اجتماعی دگر نمود و کارآمدی آن را در زندگی به‌طور محسوس نشان داد و به تجربه درآورد و از این طریق زمینه استقبال و جاذبیت آن را فراهم نمود.

 مشکل اصلی جهان اسلام:تبدیل نشدن آموزه‌های دین به ساختارهای اجتماعی

 

 

استاد الهیات جامعه المصطفی گفت: اسلام به‌عنوان یک منبع، نسبت به ادیان دیگر در عرصه حقوق، موسیقی، فناوری و تکنولوژی و ارزش‌های جهان مدرن و ده‌ها امور دیگری که مطرح است، مسائل بسیاری دارد، اما مشکل کلیدی که امروز جهان اسلام با آن روبرو است، این است که در تبدیل‌شدن آموزه‌های اعتقادی، حقوقی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، معرفتی و اخلاقی به ساختارهای اجتماعی مشکل داریم.

همکار پژوهشی مرکز جامعه المصطفی مشهد اظهار کرد: ما مثلاً حق فرزند، زن، انسان، طبیعت و محیط زیست داریم و در واقع شاه‌کلیدها و راهنمایی‌های کلان وجود دارد، اما چه شده است که ما امروز زمین‌گیر هستیم؟ متأسفانه در ترسیم نظام بین‌المللی، در حل مشکلات بین‌المللی، در حل مشکلات اقتصادی و فرهنگی، مهندسی فرهنگی جهان حضور ما خیلی پررنگ نیست.

مصباح اظهار کرد: مشکل کلیدی ما در داشتن منابع و نسخه‌های کلان نیست. مشکل اساسی جهان اسلام تبدیل تمام اندوخته‌هایشان به ساختار اجتماعی است.

 

راز نفوذ انسان‌گرایی سکولار؛ تبدیل‌شدن مبانی و آموزه‌های آن به ساختار

استاد الهیات جامعه المصطفی گفت: وقتی سخن از سبک زندگی می‌کنیم. سبک زندگی یک امر فردی نیست و سبک زندگی در درون اجتماع می‌روید و زایش و رویش دارد. انسان‌گرایی سکولار مبانی، روش‌ها، ارزش‌ها و آموزه‌هایش و آنچه ادعا کرد توانست در چندین دهه به ساختار تبدیل کند. در مهندسی شهری نمود پیدا کرد. در نظام آموزشی نمود پیدا کرد. در نظام‌های کیفری و حقوقی حضور پیدا کرد. در کل روابط و مناسبات زیستی افراد در یک جامعه و یک قلمرو حضور پیدا کرد و راز اینکه الآن انسان‌گرایی سکولار با مؤلفه‌هایش به شکل موج نفوذ کرد، در واقع تبدیل‌شدن آموزه‌ها به ساختار بود.

 

همکار پژوهشی مرکز جامعه المصطفی مشهد اظهار کرد: ما برای اینکه جهان اسلام را به پیشرفت برسانیم و بهسازی فردی و اجتماعی را در جامعه به وجود بیاوریم و به‌سوی تمدن اسلامی گام برداریم، برای گام برداشتن، نیاز به بازسازی و نوسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های و شاخصه‌ها دینی داریم؛ یعنی آموزه‌ها، ارزش‌ها و مدعیات انسانی، اخلاقی، سیاسی، اجتماعی، علمی، حقوقی، اقتصادی، خیر و خوبی و... همه به ساختارهای اجتماعی، هنجارها و قواعد زیستی تبدیل شوند. اینجا دو کار لازم است: اولاً، قابلیت‌ها و ظرفیت‌های این آموزه‌ها شناسایی و بازاندیشی گردد که اساساً چنین قابلیتی وجود دارد یا خیر و ثانیاً، روش و سازوکارهای عملی و اجرایی شدنشان طراحی و پیگیری گردد.

استاد الهیات جامعه المصطفی گفت: انسان‌گرایی سکولار رمز موفقیت و نفوذش این بود که مؤلفه‌هایش را به ساختار اقتصادی، قضایی، اجتماعی تبدیل کرد و به‌گونه‌ای سبک زندگی از درون آن بیرون آمد.

همکار پژوهشی مرکز جامعه المصطفی مشهد راه مواجه با جهان مدرن، بازسازی سبک زندگی است، اظهار کرد: ما باور داریم که خدا هست؛ اما این باور در زندگی حضور ندارد.

وی افزود: ما باید جذابیت‌های حقوقی، اقتصادی، فرهنگی و علمی ایجاد کنیم. جذابیت یعنی ساختار اجتماعی به‌گونه‌ای به وجود بیاید که وقتی من وارد ساختار اجتماعی می‌شوم از تمام حقوق و مسئولیت‌ها و امتیازات بهره‌مند شوم. امنیت روانی، شغلی و حقوقی داشته باشم؛ بنابراین امنیت در گرو این است که ساختار اجتماعی شکل بگیرد.

وی افزود: نقش جهان اسلام در حل مشکلات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی خود جهان اسلام چند درصد است؟ خیلی کم است. منابع و نیروی انسانی و جغرافیای زیست زیادی داریم. چرا جاذبه ایجاد نمی‌شود؟ ازاین‌رو تبدیل ساختن اینها به ساختار تعیین‌کننده است.

مصباح اظهار کرد: امروز تک‌تک عالمان دین، حوزویان و دانشگاهیان که دغدغه دین‌داری و دین ورزی را دارد، دغدغه عدالت را دارد این وظیفه بر دوششان است. تحقیق درباره پیامبر شده باید حضور این پیامبر به‌تناسب ضرورت‌ها و نیازهای انسان امروز را در زندگی ببینیم. باید حضور خدا را در زندگی خود ببینیم.

 


نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است.


١٠:٥٥ - دوشنبه ٨ آبان ١٣٩٦    /    شماره : ٨٩٤١٣    /    تعداد نمایش : ٣٧


امتیازدهی
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




کانال ارتباطی

کانال تلگرام مرکز پژوهشي جامعه المصطفي

نشر کتب

تازه های نشر المصطفی

پیوندها

اوقات شرعی



آمار بازدید

 بازدید این صفحه : 7579
 بازدید امروز : 113
 کل بازدید : 44389
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/8125