چهارشنبه ٠١ آذر ١٣٩٦


مقالات

سید یحیی موسوی - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
سیطره‌ی دراز آهنگ و فراخ‌دامن سکولاریسم به‌مثابه‌ی یکی از اندیشه‌های بنیادین مدرنیسم بر جهان، با تجربه‌های گوناگون و پیامدهایی که در تاریخ سیاسی و اجتماعی ملت‌ها از خود برجای گذارد، آنتی‌تز بنیادگرایی را نیز در درون خود پروراند. بنیادگرایی فرزند نامشروع سکولاریسم و نتیجه‌ی پیوند نامبارک دو ایده‌ی متضاد و پاشاندن بذر سکولاریسم در کشتزار مذهب مؤمنان است. ازاین‌رو، باید گفت که هم از منظر تئوریک و هم به لحاظ عملی، نطفه‌ی بنیادگرایی در دامن دولت‌های سکولار بسته شده است. پرسش جستار حاضر این است که اصطلاح نسبتاً مشهور «بنیادگرایی» به چه معناست و ویژگی‌ها و مصادیق آن کدام است. این نوشته در دو بخش مفهوم‌شناسی و ویژگی‌ها تقسیم شده است. در بخش نخست به مبحث مفهوم‌شناسی می‌پردازیم و در بخش دوم ویژگی‌ها و مؤلفه‌های اساسی بنیادگرایی را توضیح خواهیم داد.

مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
موسسه زبان و فرهنگ شناسی در نظر دارد همایش بین المللی با عنوان «همایش جریان شناسی فرهنگی در عرصه بین الملل» را در اسفندماه سال جاری برگزار نماید.

گزارش نشست گروه پژوهشی گفتگوی ادیان
به همت گروه گفتگوی ادیان مرکز پژوهشی مشهد، نشست تخصصی با عنوان «از دین تا ادیان؛ تبیین مفهوم دین جهانی» در تاریخ سوم آبان ماه در محل تالار محققان مرکز پژوهشی با حضور ارزشمند دکتر بشیر سعده؛ پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه استرلینگ برگزار گردید. در طی این نشست مقایسه تطبیقی میان مفهوم دین و Religion ارائه گردید.

حجت الاسلام احمد مروارید - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد و استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت. وی به موضوع تداعی آزاد و تقابل آن با فقه اسلامی اشاره و اظهار کرد: یک عنصر محوری در روان‌کاوی تداعی آزاد است. تداعی آزاد به این معناست که کسی که مراجعه به روان‌کاو می‌کند و در جلسه روان‌کاوی هر آنچه از ذهن او می‌گذرد، بیان می‌کند. ...

دکتر سید حسین همایون مصباح - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی مشهد، سید حسین همایون مصباح، امروز در نشست «تأثیر انسان¬گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی» که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد به مؤلفه‌های انسان‌گرایی نوین و تأثیر آن بر سبک زندگی دینی پرداخت. استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد با اشاره به اینکه سبک زندگی، بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است، گفت: پیشرفت جهان اسلام در گرو بازسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های دین است. وی اظهار کرد: بدون تردید در جهانی زندگی می‌کنیم که برخی به آن جهان مدرن می‌گویند و برخی از جهت فکری و فرهنگی به آن جهان پسا مدرن می‌گویند.





  چاپ        ارسال به دوست

غلام احیا حسینی - مطالعات منطقه ای

نگاهی گذرا به رشته اسلام شناسی در دانشگاه لندن

دانشجویان اسلام شناسی، دروس و مهارت­های مربوط به این رشته را معمولا در دانشکده­ های شرق شناسی و یا به عبارت امروزی آن دپارتمان­ های مطالعات فرهنگی فرا می­گیرند. در دوره کارشناسی موضوعاتی مانند تاریخ اسلام، آشنایی با شخصیت های دینی و آشنایی با منابع اصلی این دین و شناختی کلی از مذاهب جهان اسلام به دانشجویان ارائه می­شود. در  ارائه ی این دروس در کنار بحث انتقال اطلاعات تلاش می شود دانشجو به تدریج با شیوه و چگونگی تحقیق و تفکر و تحلیل موضوعات مرتبط با اسلام آشنا ­شود.[1]

در کنار دروس اصلی مرتبط با اسلام به دانشجویان توصیه می­شود که حداقل یکی از زبان­ های جهان اسلام مانند عربی، فارسی، ترکی و اردو را فراگیرند که معمولا  زبان عربی دارای اولویت است و از دروسی به حساب می­آید که دانشجویان ملزم به فراگیری آن هستند.

این روند تا دوره کارشناسی ارشد ادامه دارد، در دوره کارشناسی ارشد دانشجو در کنار گذراندن تعدادی از واحدهای درسی ملزم به نگارش پایان نامه ­ای در یک موضوع مرتبط با جهان اسلام است. معمولا بسیاری از  دانشجویان به دلایل اقتصادی فقط تا دوره کارشناسی ارشد ادامه تحصیل می­دهند. علاقمندی به ادامه تحصیل در دوره دکتری در میان دانشجویان بسیار اندک است به همین دلیل در بسیاری از دپارتمان­های اسلام شناسی، به طور معمول تعداد دانشجویانِ غیر بومی دوره دکتری اسلام شناسی از دانشجویان بومی بیشتر است. دوره دکتری در بسیاری از دانشگاه­های غربی پژوهش محور است به این معنی که دانشجو با انتخاب یک موضوع تمام تمرکز خود را بر روی پایان نامه سوق می­دهد و با کار دقیق و علمی چندین ساله به نوعی خود را به عنوان صاحب نظر در آن موضوع اعلام می­کند. با نگارش رساله، توانایی گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل داده­ها توسط دانشجو به سنجش گرفته می­شود.

معمولا هر دانشگاهی در رشته مطالعات اسلامی عناوین درسی مخصوص به خود را دارد. برای آشنا شدن با عناوین برخی از دروس ارائه شده در رشته مطالعات اسلامی ما دروس ارائه شده مدرسه­ی مطالعات مشرق‌ زمین و آفریقا (به انگلیسی: School of Oriental and African Studies) که با مخفف SOASنیز نامیده می‌شود.–یکی از دانشکده­های صاحب نام در زمینه­ی شرق شناسی در جهان - را در نظر گرفته­ایم.[2] این دانشکده یکی از دانشکده‌های زیر مجموعه­ی دانشگاه لندن است که در زمینه­ی حقوق، زبان، علوم انسانی و اقتصاد کشورهای قاره آسیا (و منطقه خاورمیانه) و آفریقا تخصص دارد و در آن در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری دانشجویان به تحصیل و پژوهش مشغول هستند. دانشکده­ی مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا یکی از شناخته ‌شده‌ ترین مراکز آموزش عالی دنیا برای آموزش و پژوهش در موضوعات مربوط به آفریقا و آسیا به‌ ویژه خاورمیانه است.

این دانشکده از نظر تعداد دانشجو یکی از دانشکده های کوچک دانشگاه لندن است، اما در رده ‌بندی دانشگاهی در بریتانیا رتبه­ی بالایی دارد. در این دانشگاه رشته ­های متعددی مرتبط با مطالعات اسلامی برقرار است، در اینجا ما دروسی را که در رشته مطالعات اسلامی در مقطع کارشناسی (لیسانس)  در دانشکده ی زبان ها و فرهنگ های خاور نزدیک و خاورمیانه ارائه می­شود را فهرست می­کنیم:[3]

آشنایی با مطالعه و بررسی قرآن[4]

هدف تدریس این موضوع اینگونه عنوان شده که دانشجویان نگاهی تحلیلی به قرآن و موضوعات مربوط به آن پیدا کنند.

جهان اسلام: وحدت درعین  کثرت[5]

در این درس دانشجویان با گستره­ی اسلام و مفهوم امت اسلامی آشنا شده و در عین حال با تنوع فرهنگی، زبانی، قومی و اجتماعی مسلمانان شناخت پیدا می­کنند.

سیره و احادیث پیامبر اسلام[6]

در این درس دانشجویان با زندگی و ابعاد مختلف حیات حضرت رسول اکرم(ص) آشنایی پیدا می­کنند. این موضوعات در این درس ارائه می­شود:

ماهیت نبوت در اسلام؛

شخصیت پیامبر (ص) و تاثیر آن بر پیروان خود؛

محمد مرد خانواده، معلم، قاضی، رهبر در صلح و جنگ؛

پیامبر(ص) به عنوان یک الگو و حدیث و سنت به عنوان منبع؛

تصویر محمد(ص) در زندگی­نامه­های انگلیسی؛

بحث و بررسی در مورد منابع شرح حال پیامبر(ص)، مسلمانان و دیگران.

آشنایی با تصوف[7]

هدف این درس آشنایی دانشجویان با ویژگی­های برجسته تصوف و شناخت پیشینه­ی تاریخی، چگونگی ظهور و توسعه تصوف؛ همچنین دانشجویان با برخی از مفاهیم، آموزه­ها، و فرقه­های تصوف و تاثیر آن بر مناسبات اجتماعی و مذهبی آشنایی پیدا می­کنند. تلاش می­شود دانشجو در این درس به توانایی در درک تصوف و بررسی زمینه­ی پیدایش تصوف با استفاده از مواد تاریخی قرون میانه اسلامی دست یابد.

میراث فکری اسلام

هدف این درس آشنایی دانشجویان با میراث فکری اسلام مانند فلسفه و کلام اسلامی و تاریخ فکر در اسلام است.

در پایان ترم تحصیلی از دانشجو این انتظار می­رود که شناختی کلی از اسلام بر مبنای منابع دینی اسلام مانند قرآن و حدیث بدست آورده باشد. همچنین دانشجو با بخشی از مشکلات روش شناسی آکادمیک مطالعات اسلامی و همچنین با برخی از اصطلاحات و نیز افکار و ایده­های اصلی و مناقشات درون دینی میراث فکری اسلام آشنا شده باشد.

تحقیق پایانی دوره کارشناسی مطالعات اسلامی[8]

هدف از ارائه این واحد درسی آشنایی دانشجو با نحوه استفاده از منابع و نیز چگونگی نگارش یک پژوهش علمی است. استاد راهنما ده ساعت درسی برای راهنمایی تحقیق پایانی دانشجو صرف خواهد کرد.

زبان های جهان اسلام

دانشجو در این دوره ملزم است یکی از زبانهای عربی، فارسی یا ترکی را به عنوان یکی از زبان های جهان اسلام به عنوان زبان تخصصی خود انتخاب کند.

دروس پیش نیاز

برخی از عناوین دروسی که در سطور پیشین به آنها اشاره شد نیاز به گذراندن دروس پیش نیاز دارد. در ادامه به برخی از این دروس نگاهی گذرا خواهیم داشت:

آشنایی با مطالعه­ ی ادیان[9]

دانشجو پس از اتمام موفقیت آمیز این موضوع درسی شناختی اساسی و درکی از رویکردها، متدها، نظریات و مفاهیم انتخاب شده از مطالعات ادیان بدست خواهد آورد. علاوه بر آن شناختی خوب از موضوعات کلیدی و مسائل مطرح این رشته نظیر، رویکردهای انتقادی جنسیت، سکولاریزم، پست مدرنیسم و ... بدست خواهد آورد. همچنین دانشجو قادر خواهد بود که در پژوهش های آکادمیک خود از کتاب ها، مجلات علمی و مقالات، وبسایت ها و دیگر منابع مربوط به مطالعات ادیان استفاده کند. دانشجو در پژوهش خود با نحوه نگارش علمی، تفکر انتقادی و چگونگی استدلال آشنا می­شود. با شرکت در مباحث مطرح شده در کلاس توانایی علمی خود را محک زده و آموخته های خود را گسترش می دهد.

مبانی اسلام

یکی دیگر از دورس پیش نیاز درسی با عنوان مبانی اسلام است که در آن تلاش می­ شود:

دانشجو به آشنایی کلی و درکی صحیح از تحول تاریخی اسلام، بنیان های اعتقادی آن و مجموعه ای از روش ها برای فهم متون مبنایی این دین دست پیدا کند؛

فهمی روشن از تفاوت میان رویکرد بر مبنای ایمان به یک موضوع و رویکرد تاریخی-انتقادی رایج در محیط علمی غرب بدست آورد؛

از برخی از مهمترین قضایا و مناقشات در جهان اسلام برای درک بهتر از وضعیت جهان اسلام آگاهی یابد؛

توانایی استفاده از کتاب ها، مجلات و دیگر منابع اطلاعات مربوط به موضوع را بدست آورد؛

مهارت های عمومی در نگارش، بحث و تفکر انتقادی مورد نیاز مطالعه آکادمیک دین در چهارچوب مطالعه ادیان را کسب کند.

جنبش های نجات بخش در تاریخ اسلام[10]

از اهداف این درس این موارد ذکر شده است:

دانشجو بتواند تئوری های اجتماعی را که برای توضیح جنبش های موعود باور ارائه شده را به طور خاص در مورد پدیده­ های مشابه در تاریخ اسلام مطابقت دهد؛

ارزیابی وابستگی متقابل از قدرت مذهبی و سیاسی به طور کلی و سپس مطالعه ی آن به طور خاص در سنت های اسلامی؛

بررسی ارتباط موعود باوری با راست کیشی مذهبی در سنت اسلامی؛

شناخت و درک فرقه ها از مفهوم «مهدی» و نقش رستگاری بخش آن و بررسی و مطالعه خواستگاه های احتمالی غیر اسلامی آن؛

 

تشیع: قدرت دینی و هویت اجتماعی[11]

در پایان این درس از دانشجو انتظار می رود:

شناختی از جایگاه فرقه های شیعه در تاریخ اسلام بدست آورد؛

مشخصات و ممیزات اصول تشیع را بشناسد و توضیح دهد؛

وابستگی متقابل اندیشه های مذهبی و سیاسی را به طور عام و به طور خاص در تشیع ارزیابی کند.

 

عناوین دروسی که به آنها اشاره شد، نشان از اهتمام ویژه برنامه ریزان آموزشی برای تربیت نیروهای علمی ورزیده در رشته اسلام شناسی دارد، نکته جالب توجه این است که در هر موضوع درسی امتیاز خاصی به پژوهش و ارائه یک مقاله علمی به استاد و برخی اوقات به صورت ارائه در کلاس، اختصاص یافته است، این امر نکته ای مغفول در نظام آموزش عالی بسیاری از کشورهای در حال توسعه است. چه اینکه اصرار بر نگارش مقاله علمی برای هر موضوع درسی، اهمیت امر پژوهش را به دانشجو تاکید کرده و او را برای نگارش متون علمی قوی تر در مراحل بالاتر علمی آماده می­کند. شاید به همین دلیل باشد که بسیاری از رساله هایی که در مقطع دکتری در رشته اسلام شناسی نوشته می شود قابلیت ارائه به صورت کتاب را نیز دارد و چون با اسلوب و شیوه ی قانونمند و قابل دفاع نگاشته شده، مخاطب خود را هم در حوزه اسلام شناسی پیدا می کند.

البته از سوی دیگر، بسیاری از اساتید این رشته در غرب، خود صاحب تالیف و یا صاحب مقالات منتشر شده در حوزه مورد علاقه خود هستند، امری که کمتر در نظام آموزشی کشورهای خاورمیانه دیده می­شود. بسیاری از اساتید سطوح عالی خود با مقوله پژوهش بیگانه اند و همین دوری و بیگانگی با این اصل مهم باعث می شود تا دانشجو نیز نتواند روحیه پژوهش و تحقیق را در خود ارتقا دهد و متاسفانه اغلب دانشجویان در این باب از ضعفی آشکار رنج می برند. صحبت در این موضوع زمان و مکان دیگری را می طلبد که امید است فرصت پرداختن به آن فراهم آید.

 


[1]- رک: موسویان، سید حسین، آراء و افکار اسلامشناسان معاصر آلمان، تهران: وزارت خارجه، 1375، مقدمه ص پنج.

[2]- https://www.soas.ac.uk/

[3]- Department of the Languages and Cultures of the Near and Middle East: BA Islamic Studies https://www.soas.ac.uk/nme/programmes/baislamicstud/

[4]- Introduction to the Study of the Qur'an

[5]- The Muslim World: Unity in Diversity

[6]- Biography and Traditions of the Prophet Muhammad

[7]- Introduction to Sufism

[8]- Independent Study Project in Islamic Studies

[9]- Introduction to the Study of Religions

[10]- Messianic Movements in Muslim History

[11]- Shi'a Islam: Religious Authority and Community Identity

 

نقل مطالب با ذکر منبع «مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد» بلامانع است.


١٣:٥٠ - پنج شنبه ٢٣ دی ١٣٩٥    /    شماره : ٨٢٢٥٢    /    تعداد نمایش : ٢٣٣


نظرات بینندگان
کاربر مهمان
1395/10/24 15:42
0
0
من هم اکنون در رشته ی علوم تربیتی مدرک کارشناسی دارم .فرهنگی هستم و بیش از 25 سال سابقه ی خدمت دارم دوست دارم در این رشته اسلام شناسی دانشگاه لندن ادامه تحصیل دهم راهنماییم کنید
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




کانال ارتباطی

کانال تلگرام مرکز پژوهشي جامعه المصطفي

نشر کتب

تازه های نشر المصطفی

پیوندها

اوقات شرعی



آمار بازدید

 بازدید این صفحه : 7570
 بازدید امروز : 88
 کل بازدید : 44364
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/7657