چهارشنبه ٠١ آذر ١٣٩٦


مقالات

سید یحیی موسوی - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
سیطره‌ی دراز آهنگ و فراخ‌دامن سکولاریسم به‌مثابه‌ی یکی از اندیشه‌های بنیادین مدرنیسم بر جهان، با تجربه‌های گوناگون و پیامدهایی که در تاریخ سیاسی و اجتماعی ملت‌ها از خود برجای گذارد، آنتی‌تز بنیادگرایی را نیز در درون خود پروراند. بنیادگرایی فرزند نامشروع سکولاریسم و نتیجه‌ی پیوند نامبارک دو ایده‌ی متضاد و پاشاندن بذر سکولاریسم در کشتزار مذهب مؤمنان است. ازاین‌رو، باید گفت که هم از منظر تئوریک و هم به لحاظ عملی، نطفه‌ی بنیادگرایی در دامن دولت‌های سکولار بسته شده است. پرسش جستار حاضر این است که اصطلاح نسبتاً مشهور «بنیادگرایی» به چه معناست و ویژگی‌ها و مصادیق آن کدام است. این نوشته در دو بخش مفهوم‌شناسی و ویژگی‌ها تقسیم شده است. در بخش نخست به مبحث مفهوم‌شناسی می‌پردازیم و در بخش دوم ویژگی‌ها و مؤلفه‌های اساسی بنیادگرایی را توضیح خواهیم داد.

مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
موسسه زبان و فرهنگ شناسی در نظر دارد همایش بین المللی با عنوان «همایش جریان شناسی فرهنگی در عرصه بین الملل» را در اسفندماه سال جاری برگزار نماید.

گزارش نشست گروه پژوهشی گفتگوی ادیان
به همت گروه گفتگوی ادیان مرکز پژوهشی مشهد، نشست تخصصی با عنوان «از دین تا ادیان؛ تبیین مفهوم دین جهانی» در تاریخ سوم آبان ماه در محل تالار محققان مرکز پژوهشی با حضور ارزشمند دکتر بشیر سعده؛ پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه استرلینگ برگزار گردید. در طی این نشست مقایسه تطبیقی میان مفهوم دین و Religion ارائه گردید.

حجت الاسلام احمد مروارید - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد و استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت. وی به موضوع تداعی آزاد و تقابل آن با فقه اسلامی اشاره و اظهار کرد: یک عنصر محوری در روان‌کاوی تداعی آزاد است. تداعی آزاد به این معناست که کسی که مراجعه به روان‌کاو می‌کند و در جلسه روان‌کاوی هر آنچه از ذهن او می‌گذرد، بیان می‌کند. ...

دکتر سید حسین همایون مصباح - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی مشهد، سید حسین همایون مصباح، امروز در نشست «تأثیر انسان¬گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی» که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد به مؤلفه‌های انسان‌گرایی نوین و تأثیر آن بر سبک زندگی دینی پرداخت. استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد با اشاره به اینکه سبک زندگی، بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است، گفت: پیشرفت جهان اسلام در گرو بازسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های دین است. وی اظهار کرد: بدون تردید در جهانی زندگی می‌کنیم که برخی به آن جهان مدرن می‌گویند و برخی از جهت فکری و فرهنگی به آن جهان پسا مدرن می‌گویند.





  چاپ        ارسال به دوست

غلام احیا حسینی - مطالعات منطقه ای

در غرب به چه کسی اسلام شناس می گویند؟

شاید بسیاری از افراد ندانند که در دانشگاه های غرب رشته ای به نام اسلام شناسی وجود دارد و این رشته به عنوان اصلی ترین رشته در موضوع شرق شناسی مورد توجه خاص فضای علمی غرب است. اندیشمندان  و محققان فراوانی در اروپا و آمریکای شمالی در این رشته و شاخه های متعدد آن مشغول به تحقیق و پژوهش اند که از آنها در رسانه ها و فضاهای علمی با عنوان اسلام شناس یاد می شود. شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که در غرب به چه کسی اسلام شناس خطاب می­شود؟

بسیاری از تحقیقاتی که در سده ­ها و دهه ­های اخیر در غرب در فضای علمی و پژوهشی در موضوع اسلام نوشته شده، توسط کسانی تهیه و تالیف شده که از آنها با عنوان «اسلام شناس» یاد می­ گردد. اسلام شناسی- همچون مطالعه­ ی سایر ادیان- دایره بسیار وسیع و گسترده­ای دارد و ذکر این نکته ضروری به نظر می­رسد که هرگاه عنوان اسلام شناس بر شخصی خطاب شد این به این معنی نیست که آن شخص در همه ابعاد اسلام صاحب نظر و متخصص است.

به طور کلی آنچه امروزه از یک اسلام شناس در غرب در ذهن­ها متبادر می­شود این است که او شخصی است که حداقل یکی از زبان­های مرتبط با جهان اسلام را مسلط است و این که در یکی از رشته­ های مرتبط با علوم اسلامی صاحب اثر و در مواردی صاحب نظریه است.  نگاه پدیدار شناسانه به اسلام، نگاه غالب در بسیاری از تحقیقاتی است که در این موضوع نگاشته شده و می­شود. در همین راستا سوالی که به کرات از نویسنده این سطور پرسیده شده این است که چرا اسلام شناسان غربی با وجود مطالعه در اسلام دین اسلام را اختیار نمی­کنند؟ پاسخ به این سوال از جنبه­ های گوناگون قابل بحث و بررسی است اما شاید بتوان گفت که برای دین پژوه غربی نفسِ کشف مساله­ای علمی یا تاریخی مهم است و نه جستجو و کشف حقانیت یک دین نسبت به دین دیگر، به عبارت کمی علمی­تر دین شناسان در تحقیقات خود نگاه پدیدار شناسی دارند به عنوان نمونه برای بسیاری از دین پژوهان غربی میان بودیسم و اسلام از نظر قداست یا ارزشهای مذهبی هیچ تفاوتی وجود ندارد بلکه هر دو پدیده­ای هستند که مطالعه و تحقیق بر روی آنها می­تواند جالب باشد. گرچه هستند اسلام شناسانی که به دین اسلام گرویدند اما تعداد آنها اندک است. برخی از اسلام شناسان نیز علاقه­ی شان به این دین از کتابها و مقالاتی که نگاشته­اند آشکار می­شود برخی نیز حتی سنگ قبرهاشان حاوی احادیث و نوشته­های اسلامی است با اینکه خود تا پایان عمر مسیحی باقی ماندند.

در حال حاضر اسلام شناسان غربی را شاید بتوان از لحاظ غربی بودن و از لحاظ وابستگی دینی به این دو  گروه تقسیم نمود:

از لحاظ نژادی اسلام شناسان با اصلیت غربی (عمدتا اروپایی و آمریکایی)

اسلام شناسانی با پیشینه شرقی؛ از لحاظ دینی اسلام شناسان مسلمان و غیر مسلمان.

دلیل این امر را می­توان در این امر برشمرد که از اواخر قرن بیستم به بعد با شروع پدیده مهاجرت از کشورهای شرقی به غرب موجی از محققان و دانشمندان در کشورهای غربی ظهور نمودند در این میان تعدادی از ایشان نیز در رشته­های شرق شناسی و رشته اسلام شناسی به عنوان ستون شرق شناسی جذب شدند و اکنون ایشان در بسیاری از زمینه­های مربوط به اسلام شناسی صاحب نظر می­باشند.

 

دو نمونه از اسلام شناسان غربی

برای آشنایی بیشتر مخاطبین این نوشتار بجا است که به شرح زندگی نمونه هایی از اسلام شناسان غربی اشاره شود. در سطور آتی نگاهی گذرا به زندگی  و شرح حال یوزف فن اس و آنه ماری شیمیل خواهیم داشت.

یُزِف فاَن اس

او در سال ۱۹۵۹ با تألیف رساله‌ای در موضوع عرفان اسلامی با عنوان افکار و اندیشه­ های حارث المحاسبی از دانشگاه بن موفق به اخذ مدرک دکتری شد. رساله او در 1961 توسط دانشکده شرق­شناسی همان دانشگاه منتشر شد.[1]

در سال ۱۹۶۴ در شهر فرانکفورت رساله ی استادی‌اش را نگاشت. موضوع این رساله «نظریه شناخت در دوره مدرَسیِ اسلامی» بود. در سال ۱۹۶۷ به عنوان استاد مهمان راهی دانشگاه کالیفرنیا در لوس‌آنجلس گردید. پس از آن مدتی را در دانشگاه آمریکایی بیروت گذراند. در سال ۱۹۶۸ به عنوان جانشین رودی پارت برای احراز کرسی «اسلام‌شناسی و سامی‌شناسی» به دانشگاه ابرهارد کارلس شهر توبینگن[2] عزیمت کرد و این منصب را تا سال ۱۹۹۹ که بازنشسته شد، در اختیار داشت. در طی همین سال‌ها به عنوان استاد مهمان به دانشگاه پرینستون، دانشگاه آکسفورد و دانشگاه پاریس و چند دانشگاه دیگر رفت‌ و آمد داشت و به ‌رغم این‌که هر بار از سوی دانشگاه های مختلف برای احراز رسمی کرسی ‌های درسی فراخوانده شد، پیوسته به دانشگاه توبینگن وفادار ماند.

در میان آثار پروفسور فان اس مجلدات شش‌گانه «علم كلام و جامعه در قرون دوم و سوم هجری: تاريخ تفكر مذهبی در صدر اسلام»[3] از ویژگی‌ ممتازی برخوردار است. این کتاب طی سال‌های ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۷ توسط انتشارات والتر دو گریتر در برلین و نیویورک منتشر شده. فان اس با انتشار این کتاب، دانش منحصر به فرد خود را در زمینه ی کلام اسلامی را به وضوح بر همگان نشان داد. عمده مطالب کتاب پیرامون عقاید کلامی اهل سنت و در بعضی از مجلدات در مورد معتزله است. در برخی از مجلدات کتاب به طور پراکنده به برخی از عقاید تشیع در باب مباحث کلامی اشاره شده، در جلد اول این کتاب به نخستین تکاپوهای کلامی تشیع در کوفه در بیش از 170 صفحه و تحت عنوان «تشیع» پرداخته شده است. این بخش از کتاب از صفحات 233 تا 403 کتاب را در برگرفته است. فن اس پس از مقدمه­ای چهار صفحه­ای بحث کلام شیعه در کوفه را تحت دو عنوان زیدیه از صفحه 239 تا 272، و روافض از صفحه 272 تا 403، بررسی کرده است. همچنین در بخش چهارم از جلد پنجم این کتاب در مبحثی تحت عنوان «کلام روافض» به زندگی و آراء و نظرات چند متکلم شیعه نظیر شیطان ]مومن[الطاق،[4] هشام بن سالم، هشام بن الحکم، علی بن متین، محمد بن هلال السکاکی پرداخته است. البته او پیش از این اثر نیز به طور پراکنده به آراء شیعیان نگاهی داشته است به عنوان نمونه او در کتاب دیگرش با عنوان «در کشاکش حدیث و کلام: مطالعاتی درباره شکل گیرى احادیث جبرى»،[5]  در چندین مورد به آراء شیعه ارجاع داده است.

فان اس چهره­ای کاملا شناخته شده در عرصه شرق ­شناسی در دنیا است، دانشکده‌های شرق‌شناسیِ بسیاری از کشورها از جمله دانشگاه پاریس و واشنگتن برای بزرگداشت فعالیت ‌های وی مدرک دکترای افتخاری به وی اعطا کرده‌اند. همچنین او با کتاب «علم كلام و جامعه در قرون دوم و سوم هجری، تاريخ تفكر مذهبی در صدر اسلام»در سال 1377 برنده ششمین دوره کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شده است.[6]

برخی از کتاب‏های پروفسور فان اس:

معرفت شناسی عضدالدین ایجی، ویسبادن، 1966؛[7]

مجادله سنتی علیه عمرو ابن عبید، بیروت 1967؛[8]

الحاد معتزلیان متقدم، بیروت 1971؛[9]

سرآغاز کلام اسلامی، بیروت 1977.[10]

آنه ماری شیمیل[11]

33_aschimmel_پرفسور آنه ماري شيمل از اسلام شناسان و شرق شناسان بنام روزگار معاصر است. او در سال 1922 در ارفورت[12] آلمان به دنیا آمد.  در 16 سالگي و پس از اتمام دوره دبيرستان، در کلاسهاي تاريخ هنر اسلامي شرکت کرد و همزمان زبان عربي را آموخت.  در سال 1941 در سن 19 سالگی از دانشگاه برلین در رشته زبان‌های شرقی و هنر اسلامی فارغ التحصیل شد. در سال 1951 دکتری تاریخ دین خود را از دانشگاه ماربورگ اخذ نمود. او از سال 1946 تا سال 1954 در کرسی‌‌های زبان عربی و مطالعات اسلامی در دانشگاه تدریس داشت.

در سال 1952 پس از دیدار از ترکیه شیفته ‌این کشور شده و با کمال میل تدریس  در دانشگاه آنکارا را قبول كرد و براي مدت 5 سال در آن کشور اقامت گزيد.

وي پس از بازگشت به اروپا در دانشگاه‌‌های مختلفی تدریس داشته كه از آن جمله بین سالهای64-1961 دانشگاه بن و 70-1966 دانشگاه هاروارد و بعضي دیگر از دانشگاه‌‌های معتبر و مهم جهان تدریس نموده ­اند.در سال هاي 1963- 1973 سردبير نشريه ی فکر و فن شد و ده ها مقاله عالمانه منتشر کرد.

در سال 1981 به عنوان اولین بانو، رياست انجمن جهاني علوم ديني را پذيرفت. از سال 1986 رياست مرکز بين المللي تاريخ اديان را برعهده گرفت. او ارتباط بسیاری خوبی با پاکستان داشته و آثار قابل توجهی در مورد اقبال لاهوری تالیف نموده؛ کسب سه دکترای افتخاری از دانشگاه‌‌های پاکستان و نشان ملی پاکستان (هلال پاکستان)از دیگر افتخارات‌این بانوی شرقشناس است.

بیش از 150 کتاب و 500 مقاله علمی نتیجه بیش از 60 سال تلاش علمی خانم شیمل است. سرانجام‌ایشان در سن 80 سالگی در 26 ژانویه 2003 در شهر بن دار فانی را وداع گفت.[13]

 او با مذهب شیعه نیز آشنایی داشته و در برخی از آثار خود فصل مجزایی را به تشیع اختصاص داده است به عنوان نمونه ایشان در یکی از آثار خود به نام «معرفی اسلام» فصلی را با عنوان «شیعه و فرقه ­های وابسته» نگاشته است.[14]

یکی از ويژگي مطالعات اسلامي خانم شيمل روشي است که ايشان براي مطالعاتش برگزيد. او معتقد به روش پديدار شناسي در مطالعاتش بر روي اسلام است. خانم شميل خود در اين باره مي گويد: «به اعتقاد من نگرش پديدار شناختي براي درک بهتر از اسلام کاملا مناسب است.» اما بايد توجه داشته باشيم که روش پديدار شناسي ايشان از عرفان شناسي­اش جدا نيست. از ديدگاه او فقط از اين منظر است که مي­توان اسلام را درکمال جامعيت و حقيقت درک کرد و به مقام همدلي با اسلام رسيد. و به اين جهت است در ميان تمام ابعاد اسلام ، بيشتر به بعد عرفاني آن پرداخته است.[15]

ظاهرا او ازسر صدق و راستى در راه شناخت فرهنگ و تمدن و تاريخ اسلام گام نهاده و با آثارش، نه تنها چشم غربيان را تااندازه اى بر روى حقايق فرهنگ مشرق زمين گشود، بلكه به مسلمانان نيز در آشنايى بهتر و بيشتر با ميراث علمى و فرهنگى اسلام يارى رسانده است. از نکات جالب توجه در مورد ایشان این است که  بر روی سنگ مزار ایشان، حدیثی از حضرت علی(ع) نقش بسته است.

 

 

 

 


[1]- Josef Van Ess, Die Gedankenwelt des Hārit al-Muhāsibī: anhand von Übersetzungen aus seinen Schriften dargest. u. erläutert, PhD Diss, Bonn: Orientalisches Seminar d. Univ., 1961.

[2] - Eberhard Karls Universität Tübingen

[3] - Josef Van Ess, Theologie und Gesellschaft im 2 und 3 Jahrhundert Hidschra: Eine Geschichte des religiösen Denkens im frühen Islam, 6 Bände, (Berlin: De Gruyter, 1991–1997)

[4]- محمّد بن علی بن نعمان بَجَلی کوفی، محدّث، متکلّم، فقیه وشاعر امامی است که از اصحاب امام زین العابدین وامام باقر وامام جعفر صادق علیهم السلام به شمار می­رود. پیشه او صرّافی و در بازار کوفه در محلّی موسوم به طاق المحامل کار می‏کرد وانتساب وی نیز به همان جا بوده است از این رو، به «صاحب الطّاق» و «طاقی» شناخته می‏شد. رک: یحیی رهایی، مومن الطاق، کلام اسلامی، شماره14، 1374.

[5]- Josef van Ess, Zwischen Ḥadīt̲ und Theologie: Studien zum Entstehen prädestinatianischerÜberlieferung, (Berlin; New York: De Gruyter, 1975)

فصل اول این اثر به عربی ترجمه شده است: یوسف فان اس، مسألة الجبر و الاستطاعة: دراسة فى الحدیث و علم الکلام،  ترجمه: ماهر جرار، الابحاث، السنه 47 (1999), ص5 ـ 101.

[6]- فهرست برگزیدگان بیست و یک دوره جایزه جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، (آخرین بازدید 28 اردیبهشت 1394)

http://www.bookprize.ir/HomePage.aspx?TabID=4191&site=bookprize&lang=fa-IR

[7]- Die Erkenntnislehre des Adudaddin al-Ici, (Wiesbaden: 1966).

[8]- Traditionalistische Polemik gegen Amr b. Ubaid, (Beirut: 1967).

[9]- Frühe Mu''tazilitische Häresicgraphie, (Beirut: 1971).

[10]- Anfänge Muslimischer Theologie, (Bierut: 1977).

[11]- Annemarie Schimmel (7 April 1922 – 26 January 2003)

[12] - Erfurt

[13]- برای آشنایی بیشتر با این پژوهشگر پرکار مطالعات اسلامی، رک: سيد محمد باقر آقايي نيارکي، "نگاه آنه ماري شيمل به اسلام،" مجله اطلاعات حکمت و معرفت، شماره 3.

[14]- Annemarie Schimmel, "The Shia and Related Sects," in Islam: An Introduction (Albany: State University of New York Press, 1992).

[15]- رک: آقایی نیارکی، همانجا.

 

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است .


١١:١٤ - يکشنبه ٢٦ دی ١٣٩٥    /    شماره : ٨٢٣١٢    /    تعداد نمایش : ٢٥٧


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




کانال ارتباطی

کانال تلگرام مرکز پژوهشي جامعه المصطفي

نشر کتب

تازه های نشر المصطفی

پیوندها

اوقات شرعی



آمار بازدید

 بازدید این صفحه : 7570
 بازدید امروز : 88
 کل بازدید : 44364
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/7657