چهارشنبه ٠١ آذر ١٣٩٦


مقالات

سید یحیی موسوی - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
سیطره‌ی دراز آهنگ و فراخ‌دامن سکولاریسم به‌مثابه‌ی یکی از اندیشه‌های بنیادین مدرنیسم بر جهان، با تجربه‌های گوناگون و پیامدهایی که در تاریخ سیاسی و اجتماعی ملت‌ها از خود برجای گذارد، آنتی‌تز بنیادگرایی را نیز در درون خود پروراند. بنیادگرایی فرزند نامشروع سکولاریسم و نتیجه‌ی پیوند نامبارک دو ایده‌ی متضاد و پاشاندن بذر سکولاریسم در کشتزار مذهب مؤمنان است. ازاین‌رو، باید گفت که هم از منظر تئوریک و هم به لحاظ عملی، نطفه‌ی بنیادگرایی در دامن دولت‌های سکولار بسته شده است. پرسش جستار حاضر این است که اصطلاح نسبتاً مشهور «بنیادگرایی» به چه معناست و ویژگی‌ها و مصادیق آن کدام است. این نوشته در دو بخش مفهوم‌شناسی و ویژگی‌ها تقسیم شده است. در بخش نخست به مبحث مفهوم‌شناسی می‌پردازیم و در بخش دوم ویژگی‌ها و مؤلفه‌های اساسی بنیادگرایی را توضیح خواهیم داد.

مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
موسسه زبان و فرهنگ شناسی در نظر دارد همایش بین المللی با عنوان «همایش جریان شناسی فرهنگی در عرصه بین الملل» را در اسفندماه سال جاری برگزار نماید.

گزارش نشست گروه پژوهشی گفتگوی ادیان
به همت گروه گفتگوی ادیان مرکز پژوهشی مشهد، نشست تخصصی با عنوان «از دین تا ادیان؛ تبیین مفهوم دین جهانی» در تاریخ سوم آبان ماه در محل تالار محققان مرکز پژوهشی با حضور ارزشمند دکتر بشیر سعده؛ پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه استرلینگ برگزار گردید. در طی این نشست مقایسه تطبیقی میان مفهوم دین و Religion ارائه گردید.

حجت الاسلام احمد مروارید - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد و استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت. وی به موضوع تداعی آزاد و تقابل آن با فقه اسلامی اشاره و اظهار کرد: یک عنصر محوری در روان‌کاوی تداعی آزاد است. تداعی آزاد به این معناست که کسی که مراجعه به روان‌کاو می‌کند و در جلسه روان‌کاوی هر آنچه از ذهن او می‌گذرد، بیان می‌کند. ...

دکتر سید حسین همایون مصباح - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی مشهد، سید حسین همایون مصباح، امروز در نشست «تأثیر انسان¬گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی» که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد به مؤلفه‌های انسان‌گرایی نوین و تأثیر آن بر سبک زندگی دینی پرداخت. استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد با اشاره به اینکه سبک زندگی، بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است، گفت: پیشرفت جهان اسلام در گرو بازسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های دین است. وی اظهار کرد: بدون تردید در جهانی زندگی می‌کنیم که برخی به آن جهان مدرن می‌گویند و برخی از جهت فکری و فرهنگی به آن جهان پسا مدرن می‌گویند.





  چاپ        ارسال به دوست

رضا اکبری - گفت و گوی ادیان

کارکردهای اجتماعی زیارت و تأثیر هویت ساز آن - بخش اول

مقدمه

زیارت از طریق تاثیرات و نیز کارکردهایی که دارد به ساخت و تقویت هویت دینی کمک میکند.زیارت از طریق کارکردهایی که در نظام اجتماعی وفرهنگی انجام میدهد اموری را فراهم میسازد که پیش نیاز تشکیل و ساخت هویت دینی به شمار می آیند. به تعبیر بهتری هویت در زمینه و بستر آنها به وجود می آید، این پیش نیازها در نگاه اولیه و سطحی ممکن است چنان به نظر رسند که هیچ ارتباطی به هویت و به ویژه هویت دینی ندارند اما با توضیحاتی که خواهیم داشت این تصور اشتباه اشکار خواهد شد.

پیش نیازهای کارکردی مفاهیمی هستند که توسط جامعه شناسان متعلق به نظریه­ی کارکردگرایی ساختاری مطرح شده اند. در این دیدگاه نظری پیش نیازهای کارکردی:" ساختارها و به ویژه کارکردها است که یک نظام اجتماعی برای بقای خود به انها نیاز دارد"[1].تعداد متنوعی از پیش نیازها توسط جامعه شناسان کارکرد گرا عنوان گردیده است که ما در اینجا فقط به تعداد معدودی که ارتباط بیشتری با هویت دینی دارد اکتفا میکنیم.

تالکوت پارسونز چهار پیش نیاز کارکردی مهم را تشخیص میدهد که:" هر نظامی برای زنده ماندن باید این چهار کارکرد را انجام دهد:

1).تطبیق: هر نظامی باید خودش را با موقعیتی که در آن قرار گرفته است تطبیق دهد، یعنی باید خودش را با محیطش تطبیق دهد و محیط را نیز با نیازهایش سازگار سازد.

2).دستیابی به هدف: یک نظام اجتماعی باید هدفهای اصلی اش را تعیین کند و به آنها دست یابد.

3).یکپارچگی: هر نظامی باید روابط متقابل اجزای سازنده اش را تنظیم کند و به رابطه­ی میان چهار تکلیف کارکردیش نیز سرو صورتی بدهد.

4).سکون یا نگهداشت الگو: هر نظامی باید انگیزشهای افراد و الگوهای فرهنگی آفریننده و نگهدارنده­ی این انگیزشها را ایجاد، نگهداری و تجدید کند"[2].

زیارت با کمک به نظام اجتماعی، نظام فرهنگی و نظام شخصیتی در انجام پیش نیازهای کارکردیشان به بقا و  دوام آنها و نیز جامعه کمک نموده و سپس همین نظام فرهنگی و اجتماعی  در کنار نظام شخصیتی به  هویت دینی شکل میدهند.

 هم اینک به بررسی تفصیلی کارکردهای زیارت در رفع و انجام پیش نیازهای کارکردی میپردازیم.

کارکردهای اجتماعی زیارت بر هویت دینی

کارکرد انسجام بخش زیارت

مناسک زیارت یکی از کارکردهایی مهم اجتماعی که انجام میدهد حفظ یکپارچگی اجتماعی است."  به عقيدة «گيرتس»، مناسک همان ساز وکاري است که منجر به ايمان مي‌شود. ايمان مذهبي در جريان مناسک مذهبي ايجاد مي‌شود. دينِ زنده با ماهيتي که دارد، بايد رابطة اجتماعي را خلق و از آن نگهداري کند"[3].

گرچه سخن گیرتس مبنی بر اینکه مناسک مسبب ایمان است را نمیتوان پذیرفت، بلکه با اصلاحیه میتوان گفت بین مناسک و ایمان رابطه­ی تاثیر و تاثری برقرار است، این ایمانمان است که توجیه گر انجام مناسک دینی است و از طرفی با انجام مناسک دینی است که ایمان تقویت میگردد. اما آنچه از سخن گیرتس مراد ما است این است که مناسک دینی با تقویت و تثبیت ایمان دینی در جانهای مومنین در آنها حس همبستگی دینی و یکپارچگی اجتماعی را خلق و نهادینه میکند.

«دورکيم» بر این باور است که:"همين مناسک است که احساسات مذهبي را ايجاد، تقويت و تجديد مي‌کند. حس وابستگي به يک قدرت خارجيِ روحاني و اخلاقي را ـ که در واقع همان جامعه است ـ تشديد مي‌نمايد. همين مناسک و ماهيت جمعيِ چنين گردهمايي‌هاست که اين همه شور و شوق بر مي‌انگيزد و شرکت کنندگان را به اهميت گروه و جامعه در قالب آيين‌هاي مذهبي آگاه مي‌سازد. بدين‌سان مناسک، همبستگي و انسجام اجتماعي را ايجاد و حفظ مي‌کند" [4].

 در جامعه انواع متعددی از گروهها، افراد و سازمانها و نهادها با منافع متعدد و مختلف وجود دارند که زمینه ی مستعدی را برای پراکندگی، اختلاف به وجود می آورد؛ که مناسک یا"پرستش از طرف دیگر گروه دینی را شکل میبخشد ، متحد میکند و رشد میبخشد. محققی بنام آندر هیل به درستی متذکر میشود که پرستش " خود ستایی دینداران  را مهار میکند و تفاوتهای جامعه شناختی و فرقه گرایانه را از بین میبرد"[5].

مناسک زیارت باگرداوردن تعداد کثیری از مومنین و زایرین حول محور واحد تقرب الی الله و توسل به اولیای الهی ، فرصت مناسبی برای همدردی و تفاهم اجتماعی به جای تقابل اجتماعی در میان دینداران و زایرین به وجود می اورد.

تاثیر مناسک زیارت به عنوان یکی از مناسک دینی در وحدت و یکپارچگی اجتماعی فقط در دین اسلام سابقه ندارد بلکه در اجتماعتی از دیگر جوامع و ادیان دیگر هم میتوان این تاثیر را ملاحظه کرد.

تاثیر مناسک در یکپارچگی و وحدت بخشیدن به گروه دینی در تحقیقات میدانی بسیاری که توسط انسان شناسان انجام شده به وضوح دیده میشود."مالینوفسکی درباره­ی مناسک خاک سپاری میگوید: این مناسک از طریق مقابله با نیروهای هراس، رمیدگی، و باختن روحیه، نیرومندترین وسیله­ی یکپارچگی دوباره برای گروهی است که همبستگی اش متزلزل شده و بهترین شیوه­ی ترمیم روحیه­ی تضعیف شده­ی گروه به شمار می­آید"[6].

مناسک زیارت با توان و طرفیت بالای خود به نظام اجتماهی کمک میکند تا با کنترل و نظارت اجزای خودش ، کارکرد یکپارچگی را به بهترین صورت ممکن انجام دهد، زیرا همین نظام اجتماعی است که " با تحت نظارت درآوردن اجزای سازنده اش ، کارکرد یکپارچگی را انجام میدهد"[7].

همبستگی و یکپارچگی اجتماعی مسلما بدون یک نظام ارتباطاتی کارآمد به وجود نمی آید، ارتباطات نه تنها برای انسجام اجتماعی بین افراد، گروهها و جامعه لازم و ضروری است بلکه بعید به نظر میرسد یک جامعه بتواند بدون یک نظام ارتباطاتی کارا بتواند به حیات خود ادامه دهد. به طوری که به درستی آبرل ؛ جامعه شناس کارکردگرای ساختاری و همکارانش، ارتباطات را جزو پیش نیازهای کارکردی یک جامعه دانسته اند.

"یک نظام ارتباطاتی کارامد، پیش نیاز هر نوع نظام اجتماعی انگاشته شده است. ... آشکار است که اگر افراد نتوانند با یکدیگر ارتباط و کنش متقابل برقرار کنند ، هیچ جامعه ای امکان پذیر نخواهد بود"[8].

کارکرد ارتباطاتی زیارت در هویت دینی

 

 


[1]جورج ریتزر، نظریه­ی جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، ص127.

[2]جورج ریتزر، همان، ص131.

[3]حسن رهبري، مسجد نهاد عبادت و ستاد ولايت ص156.

[4]حسن رهبري، ، همان، ص155.

[5]یواخیم واخ، همان، ص43.

[6]ملکم همیلتون، جامعه شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، ص94.

[7]جورج ریتزر، همان، ص131-132.

[8]همان، ص129.

 

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است 


١١:١٥ - سه شنبه ١٢ بهمن ١٣٩٥    /    شماره : ٨٢٨٥٦    /    تعداد نمایش : ١٨٠


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




کانال ارتباطی

کانال تلگرام مرکز پژوهشي جامعه المصطفي

نشر کتب

تازه های نشر المصطفی

پیوندها

اوقات شرعی



آمار بازدید

 بازدید این صفحه : 7570
 بازدید امروز : 88
 کل بازدید : 44364
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/7657