سه شنبه ٠٤ مهر ١٣٩٦


مقالات

پژوهش مدرسه عالی خواهران با همکاری مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
اداره پژوهش مدرسه عالی خواهران، نشست «آشنایی با مرکز پژوهشی جامعه المصطفی العالمیه مشهد و فعالیت‌های این مرکز» را با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین عصارزاده؛ رئیس مرکز پژوهشی برگزار کرد. در این نشست که روز سه‌شنبه 31 شهریور 1396 برگزار شد، حجت‌الاسلام‌والمسلمین عصارزاده ابتدا ضمن گرامیداشت ایام محرم‌الحرام و ایام سوگواری سیدالشهدا علیه‌السلام، برای جمیع مسلمین طلب عنایت و معرفت داشت و در ادامه به تشریح کارها، دستاوردها و نحوه همکاری‌ها پرداخت.

سیدعلی واعظ زاده- مرکز پژوهشی جامعة المصطفی مشهد
میل به پرش از ارتفاع، حرکت با سرعت زیاد، تماشای صحنه‌های دل‌خراش و ترسناک، خودآزاری و دیگرآزاری، انجام بازی‌های خشن در محیط واقعی و مجازی، تن دادن به چالش های خطرناک و در سطوح بالاتر هنجارشکنی‌های اجتماعی و ارتکاب جرائم، همگی نمودهایی از رفتارهایی است که غالباً هیجان‌های منفی در فرد ایجاد می‌کند. از گذشته تاکنون برخی افراد با پایه‌گذاری روش‌ها و شیوه‌های ایجاد هیجان منفی توانسته‌اند در عرصه اجتماع افراد به‌ویژه جوانان را دچار تنش‌های روانی کنند که تعدادی از آنها هنوز هم کمابیش بروز و ظهور دارند که در عصر حاضر با گسترش وسایل ارتباطی و رسانه‌های مجازی، با روش‌های جدید و استفاده از بسترهای نوپدید پا به عرصه گذاشته‌اند. در این یادداشت سعی می کنیم تا با رویکرد روانشناختی، نگاهی گذرا به جزئیات برخی بازی‌های هیجانی داشته باشیم و آثار منفی بلند مدت آنها را بررسی کنیم.

مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
مرکز پژوهشی جامعه المصطفی(ص)العالمیه مشهد مقدس به منظور حمایت از آثار و تحقیقات علمی طلاب محترم المصطفی، در نظر دارد یادداشت های پژوهشی ایشان را در سایت مرکز پژوهشی انتشار دهد. محققان و پژوهشگران ارجمند می توانند یادداشت های علمی خود(حداکثر هزار کلمه) را در چهار محور کلی: 1- منویات مقام معظم رهبری، ریاست مکرم المصطفی و مباحث راهبردی روز 2- مطالعات اسلامی و آینده پژوهی 3- گفتگوی ادیان( اسلام، مسیحیت، یهودیت و ...) 4- جریان شناسی فکری و معرفتی جهان اسلام به صورت حضوری یا از طریق کانال تلگرامی به جناب آقای واعظ زاده ارسال فرمایند.

روح الله موحدی - گفت و گوی ادیان
تمرکز این نوشتار بر چالش معرفت شناختی ای است که اختلاف نظر دینی به وجود می آورد: آیا آگاه شدن از ماهیت و میزان اختلاف نظر دینی موجب می شود که اعتقاد قطعی به دیدگاه های دینی یا دیدگاه های صریحاً غیردینی برای ما نامعقول شود؟ در این نوشتار به دو دیدگاه مصالحه گری پرداخته می شود.

رضا اکبری - گفت‌و گوی ادیان
مناسک زیارت با هرچه فاصله گرفتن زمانی از تاریخ صدر اسلام به‌ویژه در جوامع معاصر از مبانی و اصول و اهداف خود نیز دور گردیده و همراه با دیگر پدیده¬ها، اندک‌اندک صورتی دنیایی (سکولار) به خود گرفته است. برای مثال تمایل به جنبه¬ی گردشگری و توریستی و کم¬رنگ شدن جنبه¬ی معنوی، زیارتی و قدسی آن را می‌توان از مصادیق بارز آن دانست. بر این اساس در نوشتار حاضر تلاش می‌شود به مشترکات و تمایزات این دو و اینکه چگونه این پدیده تغییر می‌یابد، تأمل شود.





  چاپ        ارسال به دوست

رضا اکبری - گفت و گوی ادیان

کارکردهای اجتماعی زیارت و تأثیر هویت ساز آن - بخش اول

مقدمه

زیارت از طریق تاثیرات و نیز کارکردهایی که دارد به ساخت و تقویت هویت دینی کمک میکند.زیارت از طریق کارکردهایی که در نظام اجتماعی وفرهنگی انجام میدهد اموری را فراهم میسازد که پیش نیاز تشکیل و ساخت هویت دینی به شمار می آیند. به تعبیر بهتری هویت در زمینه و بستر آنها به وجود می آید، این پیش نیازها در نگاه اولیه و سطحی ممکن است چنان به نظر رسند که هیچ ارتباطی به هویت و به ویژه هویت دینی ندارند اما با توضیحاتی که خواهیم داشت این تصور اشتباه اشکار خواهد شد.

پیش نیازهای کارکردی مفاهیمی هستند که توسط جامعه شناسان متعلق به نظریه­ی کارکردگرایی ساختاری مطرح شده اند. در این دیدگاه نظری پیش نیازهای کارکردی:" ساختارها و به ویژه کارکردها است که یک نظام اجتماعی برای بقای خود به انها نیاز دارد"[1].تعداد متنوعی از پیش نیازها توسط جامعه شناسان کارکرد گرا عنوان گردیده است که ما در اینجا فقط به تعداد معدودی که ارتباط بیشتری با هویت دینی دارد اکتفا میکنیم.

تالکوت پارسونز چهار پیش نیاز کارکردی مهم را تشخیص میدهد که:" هر نظامی برای زنده ماندن باید این چهار کارکرد را انجام دهد:

1).تطبیق: هر نظامی باید خودش را با موقعیتی که در آن قرار گرفته است تطبیق دهد، یعنی باید خودش را با محیطش تطبیق دهد و محیط را نیز با نیازهایش سازگار سازد.

2).دستیابی به هدف: یک نظام اجتماعی باید هدفهای اصلی اش را تعیین کند و به آنها دست یابد.

3).یکپارچگی: هر نظامی باید روابط متقابل اجزای سازنده اش را تنظیم کند و به رابطه­ی میان چهار تکلیف کارکردیش نیز سرو صورتی بدهد.

4).سکون یا نگهداشت الگو: هر نظامی باید انگیزشهای افراد و الگوهای فرهنگی آفریننده و نگهدارنده­ی این انگیزشها را ایجاد، نگهداری و تجدید کند"[2].

زیارت با کمک به نظام اجتماعی، نظام فرهنگی و نظام شخصیتی در انجام پیش نیازهای کارکردیشان به بقا و  دوام آنها و نیز جامعه کمک نموده و سپس همین نظام فرهنگی و اجتماعی  در کنار نظام شخصیتی به  هویت دینی شکل میدهند.

 هم اینک به بررسی تفصیلی کارکردهای زیارت در رفع و انجام پیش نیازهای کارکردی میپردازیم.

کارکردهای اجتماعی زیارت بر هویت دینی

کارکرد انسجام بخش زیارت

مناسک زیارت یکی از کارکردهایی مهم اجتماعی که انجام میدهد حفظ یکپارچگی اجتماعی است."  به عقيدة «گيرتس»، مناسک همان ساز وکاري است که منجر به ايمان مي‌شود. ايمان مذهبي در جريان مناسک مذهبي ايجاد مي‌شود. دينِ زنده با ماهيتي که دارد، بايد رابطة اجتماعي را خلق و از آن نگهداري کند"[3].

گرچه سخن گیرتس مبنی بر اینکه مناسک مسبب ایمان است را نمیتوان پذیرفت، بلکه با اصلاحیه میتوان گفت بین مناسک و ایمان رابطه­ی تاثیر و تاثری برقرار است، این ایمانمان است که توجیه گر انجام مناسک دینی است و از طرفی با انجام مناسک دینی است که ایمان تقویت میگردد. اما آنچه از سخن گیرتس مراد ما است این است که مناسک دینی با تقویت و تثبیت ایمان دینی در جانهای مومنین در آنها حس همبستگی دینی و یکپارچگی اجتماعی را خلق و نهادینه میکند.

«دورکيم» بر این باور است که:"همين مناسک است که احساسات مذهبي را ايجاد، تقويت و تجديد مي‌کند. حس وابستگي به يک قدرت خارجيِ روحاني و اخلاقي را ـ که در واقع همان جامعه است ـ تشديد مي‌نمايد. همين مناسک و ماهيت جمعيِ چنين گردهمايي‌هاست که اين همه شور و شوق بر مي‌انگيزد و شرکت کنندگان را به اهميت گروه و جامعه در قالب آيين‌هاي مذهبي آگاه مي‌سازد. بدين‌سان مناسک، همبستگي و انسجام اجتماعي را ايجاد و حفظ مي‌کند" [4].

 در جامعه انواع متعددی از گروهها، افراد و سازمانها و نهادها با منافع متعدد و مختلف وجود دارند که زمینه ی مستعدی را برای پراکندگی، اختلاف به وجود می آورد؛ که مناسک یا"پرستش از طرف دیگر گروه دینی را شکل میبخشد ، متحد میکند و رشد میبخشد. محققی بنام آندر هیل به درستی متذکر میشود که پرستش " خود ستایی دینداران  را مهار میکند و تفاوتهای جامعه شناختی و فرقه گرایانه را از بین میبرد"[5].

مناسک زیارت باگرداوردن تعداد کثیری از مومنین و زایرین حول محور واحد تقرب الی الله و توسل به اولیای الهی ، فرصت مناسبی برای همدردی و تفاهم اجتماعی به جای تقابل اجتماعی در میان دینداران و زایرین به وجود می اورد.

تاثیر مناسک زیارت به عنوان یکی از مناسک دینی در وحدت و یکپارچگی اجتماعی فقط در دین اسلام سابقه ندارد بلکه در اجتماعتی از دیگر جوامع و ادیان دیگر هم میتوان این تاثیر را ملاحظه کرد.

تاثیر مناسک در یکپارچگی و وحدت بخشیدن به گروه دینی در تحقیقات میدانی بسیاری که توسط انسان شناسان انجام شده به وضوح دیده میشود."مالینوفسکی درباره­ی مناسک خاک سپاری میگوید: این مناسک از طریق مقابله با نیروهای هراس، رمیدگی، و باختن روحیه، نیرومندترین وسیله­ی یکپارچگی دوباره برای گروهی است که همبستگی اش متزلزل شده و بهترین شیوه­ی ترمیم روحیه­ی تضعیف شده­ی گروه به شمار می­آید"[6].

مناسک زیارت با توان و طرفیت بالای خود به نظام اجتماهی کمک میکند تا با کنترل و نظارت اجزای خودش ، کارکرد یکپارچگی را به بهترین صورت ممکن انجام دهد، زیرا همین نظام اجتماعی است که " با تحت نظارت درآوردن اجزای سازنده اش ، کارکرد یکپارچگی را انجام میدهد"[7].

همبستگی و یکپارچگی اجتماعی مسلما بدون یک نظام ارتباطاتی کارآمد به وجود نمی آید، ارتباطات نه تنها برای انسجام اجتماعی بین افراد، گروهها و جامعه لازم و ضروری است بلکه بعید به نظر میرسد یک جامعه بتواند بدون یک نظام ارتباطاتی کارا بتواند به حیات خود ادامه دهد. به طوری که به درستی آبرل ؛ جامعه شناس کارکردگرای ساختاری و همکارانش، ارتباطات را جزو پیش نیازهای کارکردی یک جامعه دانسته اند.

"یک نظام ارتباطاتی کارامد، پیش نیاز هر نوع نظام اجتماعی انگاشته شده است. ... آشکار است که اگر افراد نتوانند با یکدیگر ارتباط و کنش متقابل برقرار کنند ، هیچ جامعه ای امکان پذیر نخواهد بود"[8].

کارکرد ارتباطاتی زیارت در هویت دینی

 

 


[1]جورج ریتزر، نظریه­ی جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، ص127.

[2]جورج ریتزر، همان، ص131.

[3]حسن رهبري، مسجد نهاد عبادت و ستاد ولايت ص156.

[4]حسن رهبري، ، همان، ص155.

[5]یواخیم واخ، همان، ص43.

[6]ملکم همیلتون، جامعه شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، ص94.

[7]جورج ریتزر، همان، ص131-132.

[8]همان، ص129.

 

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است 


١١:١٥ - سه شنبه ١٢ بهمن ١٣٩٥    /    شماره : ٨٢٨٥٦    /    تعداد نمایش : ١٥١


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




کانال ارتباطی

کانال تلگرام مرکز پژوهشي جامعه المصطفي

نشر کتب

تازه های نشر المصطفی

پیوندها

اوقات شرعی



آمار بازدید

 بازدید این صفحه : 7570
 بازدید امروز : 88
 کل بازدید : 44364
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/7657