چهارشنبه ٠١ آذر ١٣٩٦


مقالات

سید یحیی موسوی - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
سیطره‌ی دراز آهنگ و فراخ‌دامن سکولاریسم به‌مثابه‌ی یکی از اندیشه‌های بنیادین مدرنیسم بر جهان، با تجربه‌های گوناگون و پیامدهایی که در تاریخ سیاسی و اجتماعی ملت‌ها از خود برجای گذارد، آنتی‌تز بنیادگرایی را نیز در درون خود پروراند. بنیادگرایی فرزند نامشروع سکولاریسم و نتیجه‌ی پیوند نامبارک دو ایده‌ی متضاد و پاشاندن بذر سکولاریسم در کشتزار مذهب مؤمنان است. ازاین‌رو، باید گفت که هم از منظر تئوریک و هم به لحاظ عملی، نطفه‌ی بنیادگرایی در دامن دولت‌های سکولار بسته شده است. پرسش جستار حاضر این است که اصطلاح نسبتاً مشهور «بنیادگرایی» به چه معناست و ویژگی‌ها و مصادیق آن کدام است. این نوشته در دو بخش مفهوم‌شناسی و ویژگی‌ها تقسیم شده است. در بخش نخست به مبحث مفهوم‌شناسی می‌پردازیم و در بخش دوم ویژگی‌ها و مؤلفه‌های اساسی بنیادگرایی را توضیح خواهیم داد.

مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس
موسسه زبان و فرهنگ شناسی در نظر دارد همایش بین المللی با عنوان «همایش جریان شناسی فرهنگی در عرصه بین الملل» را در اسفندماه سال جاری برگزار نماید.

گزارش نشست گروه پژوهشی گفتگوی ادیان
به همت گروه گفتگوی ادیان مرکز پژوهشی مشهد، نشست تخصصی با عنوان «از دین تا ادیان؛ تبیین مفهوم دین جهانی» در تاریخ سوم آبان ماه در محل تالار محققان مرکز پژوهشی با حضور ارزشمند دکتر بشیر سعده؛ پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه استرلینگ برگزار گردید. در طی این نشست مقایسه تطبیقی میان مفهوم دین و Religion ارائه گردید.

حجت الاسلام احمد مروارید - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد و استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت. وی به موضوع تداعی آزاد و تقابل آن با فقه اسلامی اشاره و اظهار کرد: یک عنصر محوری در روان‌کاوی تداعی آزاد است. تداعی آزاد به این معناست که کسی که مراجعه به روان‌کاو می‌کند و در جلسه روان‌کاوی هر آنچه از ذهن او می‌گذرد، بیان می‌کند. ...

دکتر سید حسین همایون مصباح - مطالعات اسلامی و آینده پژوهی
به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی مشهد، سید حسین همایون مصباح، امروز در نشست «تأثیر انسان¬گرایی نوین و سکولار بر سبک زندگی دینی» که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد به مؤلفه‌های انسان‌گرایی نوین و تأثیر آن بر سبک زندگی دینی پرداخت. استاد الهیات جامعه المصطفی مشهد با اشاره به اینکه سبک زندگی، بنیاد کلیدی تمدن اسلامی است، گفت: پیشرفت جهان اسلام در گرو بازسازی سبک زندگی بر اساس آموزه‌های دین است. وی اظهار کرد: بدون تردید در جهانی زندگی می‌کنیم که برخی به آن جهان مدرن می‌گویند و برخی از جهت فکری و فرهنگی به آن جهان پسا مدرن می‌گویند.





  چاپ        ارسال به دوست

رضا اکبری - گفت و گوی ادیان

کارکردهای اجتماعی زیارت و تأثیر هویت ساز آن - بخش دوم

کارکرد ارتباطاتی زیارت در هویت دینی

تا به اینجا عیان گشت نه تنها ارتباطات خوب و کارا در امکان ادامه ­ی حیات هر جامعه ای ضروری است. بلکه همین ارتباطات با اتصال افراد و گروهها تا اندازه ­ی قابل توجهی  در یکپارچگی اجتماعی نقش دارد.

ارتباطات انواعی دارند؛ سطح خرد و میان فردی و سطح کلان و جمعی.

مناسک زیارت در هر دو سطح ارتباطاتی کارکرد درخور توجهی را دارد. در سطح خرد با ایجاد ارتباط بین افراد به ویژه زایرین ، ارتباطاتی از  جنس میان فردی ، که صمیمانه و رودر رو میباشد ایجاد میکند. در واقع " نهاد دین میخواهد به عنوان یک نهاد ارتباطاتی عمل کند و سیاق همه ی سیاق ها باشد. عموم ادیان  با کشیدن رشته هایی میان افراد تلاش میکنند از بزرگ شدن دایره­ی فردیت  انسانها بکاهند... ادیان برای کوچک کردن دایره­ی فردیت انسان ها تمهیداتی را در نطر میگیرند ، اول انکه فراتر از "من" افراد یک" من" برتر را که جنس آن دینی است (انسان مومن) در نظر میگیرند"[1]. زیرا دین یک فرا نهاد است که در تمام نهادها و جهان اجتماعی میتوان حضور ان را مشاهده کرد. دین با توان بالایی که دارد در انسانها یک مای دینی و اعتقادی که در وجدان جمعی انها نهادینه میشود به وجود آورده و دست به خلق یک جامعه یه یا گروه دینی میزند، زیارت یکی از ارکان دین بوده که به تثبیت و تقویت این مای گروهی پرداخته و از فروپاشیدگی و پراکندگی ان ممانعت به عمل می اورد.

کارکرد ارتباطاتی دین و به ویژه زیارت فقط در ارتباط میان فردی خاتمه نمییابد بلکه ایجاد حلقه­ی ارتباط بین گروههای اجتماعی و فرهنگهای گونه گون نیز چیزی نیست که بتوان آن را انکار نمود.

شاید این ادعایی گزاف نباشد که زیارت ها در واقع اصلی ترین گردهمایی های بزرگ چند فرهنگی هستند که در مقیاس های  نسبتا بزرگ رخ میدهند. اما آنچه حائز اهمیت است فقط بزرگی و مقیاس رخدادهای طیارتی نیست بلکه امکان مناسب مفاهمه و گفتگوی و برقراری ارتباط همدلانه و به دور از تنش بین فرهنگها میباشد. سالانه میلیونها زایر بخاطر اعتقادات مشترک به رغم اختلافات فرهنگی و اعتقادی که دارند در زیارتگاههای دینی اجتماع نموده و در کنار هم زیارت میکنند.

در کارکرد ارتباطاتی زیارت ویژگی دیگری هم وجود دارد که دیگر مجاری ارتباط فرهنگی فاقد این ویژگی است . این ویژگی مهم دو طرفه بودن و برقراری فرصت نسبتا مساوی برای همه­ی فرهنگها در پدیده­ی زیارت است در حالیکه در دیگر مجاری ارتباط فرهنگی چنین نیست.

"مجاری ارتباط میان فرهنگی گاه دو طرفه و گاه یک طرفه است، ترجمه متون خارجی، نشر کتاب  و مطبوعات ، پخش برنامه های تولید شده در فرهنگ های دیگر و انواع واردات و صادرات کالاهای فرهنگی موجب ارتباطات میان فرهنگی از نوع یک طرفه­ی آن میشوند، ولی جشنواه های بین المللی و منطقه ای، انواع گردهمایی های  و گفتگو ها ی علمی، طرح های تحقیقاتی و آموزشی مشترک، رایزنی های فرهنگی و مانند آنها دو طرفه هستند"[2].

زیارت از سنخ همین گردهمایی های و جشنواره های بین المللی  است که اقوام، گروهها و ملیت های مختلف در ان شرکت میکنند با این تفاوت که همه با یک ایده­ی و انگیزه­ی معنوی و دینی حضور به هم می رسانند.

افراد مختلف، گروههای قومی، ملیتهای متفاوت با لهجه ها، زبانها، لباسها و... همه در زیاتگاههای دینی اجتماع میکنند، مناسک دینی مشترکی انجام میدهند، اداب مشترکی را رعایت میکنند، به همدیگر احترام میگذارند و تجارب مشترکی را از سر میگذرانند، که همه اینها  در ایجاد یکپارچگی و وحدت اجتماع دینی موثر است. همین عنصر وحدت بخش مناسک دینی است که بدل به نمایش اقتدار گروهی و اجتماعی هم میشود. چون به اجتماعات دیگر به ویژه ان اجتماعات و گروههایی که به ستیزه با جامعه ­ی دینی برخواسته اند گوشزد میکند که آنها جمعی پراکنده و منفرد نیستند بلکه جامعه یا اجتماع بزرگی هستند که یک پیکر واحد را تشکیل میدهند و یک مای واقعی هستند که هر لحظه اراده کنند میتوانند دودمان دشمن را به آتش بسوزانند.

"عبادات جمعی در این ادیان به نوعی نمایش قدرت تبدیل میشود که در فرد احساس قدرت گرفتن از جمع را القا میکند و به افراد و گروههای دیگر جامعه و دیگر ادیان همبستگی گروهی عبادت کنندگان را نمایش میدهد.به عنوان نمونه  هدف گردهمایی های مکرر مسلمانان در حج ، نماز عید فطر ، نماز های جمعه، و نمازهای هرروزه­ی جماعت در مساجد  و تاکید بسیار زیاد بر  شرکت مسلمانان در این مجامع صرفا عبادت خدائند نیست (چون این عبادت در اسلام به طور فردی و در اماکن غیر مذهبی نیز ممکن است، البته به غیر از جمع) بلکه تقویت  روح جمعی و امکان ارتباط مستمر میان مسلمانان از هر فرهنگ و نژاد و طبقه ­ی اجتماعی است"[3].

لازم به یاداوری است که در گردهمایی های دینی نظیر حج، زیارت ها ، نمازهای جمعی و .... آنچه مراد و منظور است همه طاعت خداوند و فرمن برداری از او است، همبستگی اجتماعی، وحدت آفرینی، و  نمایش اقتدار همه از پیامدهای اجتماعی این پدیده های دینی مبارکی هستند که معلوم نیست مراد و منظور متشرع بوده یا نبوده است، و برای ما سزاوار نیست درک و فهم خودمان از پدیده­ی دینی را به آنچه حقیقت دین و مطلوب ان است نسبت دهیم.

"عنصر ارتباطی  و موفق دیگر در ایجاد ارتباطات درون دینی مسأله زیارت است"[4]. در حقیقت زیارت پدیده ای است که امکان ارتباط را فراهم میسازد، زیارت نه تنها ارتباط است بلکه ارتباط ساز نیز هست، انواعی از ارتباطات بین فردی، بین فرهنگی و درون فرهنگی را میتوان در آن دید. زیارت از این امکان برخوردار است که با بسیج منابع ارتاطی دیگر نظیر رسانه ها ی سنتی نظیر تبلیغ و رسانهای مدرن(ارتباطات تکنولوژیک)، کارکرد ارتباطاتی خویش را به بهترین وجهی به انجام رساند.

پدیده­ی زیارت اگر با یک نگاه کلی تری و در ذیل محتوای آن حد اقل بین ادیان ابراهیمی مشاهده گردد ، میتواند از کارکرد ارتباطاتی بین فقط متدینین یک دین فراتر برود و زیارتگاههای دینی را در رسالت معنوی شان در مقابل اردوگاه الحاد ، بی دینی، لذت گرایی و پوچی متحد نماید زیرا که همهی ادیان از این پدیده(زیارت) سهمی دارند و از حقیقت ان حظّی،در جای جای نقاط جهان میتوان زیارتگاههای دینی را سراغ گرفت و زایران انها را که چه خاضعانه به زیارت پناه اورده اند مشاهده کرد.

زیرا"همه­ی ادیان مکان هایی را به عنوان زیارت گاه در نظر گرفته اند . این زیارتگاهها میتوانند قبور پیشوایان دینی ، محل نزول وحی ، محل عبادت  یا حضور پیشوایان دینی یا محل نگاهداری نشانه ها و یادگارهایی از رهبران و حوادث بزرگ دینی باشند.کارکرد این  زیارتگاهها ان است که مردم در دوره های خاصی در انجا گردهم  امده و علاوه بر عبادت امکان ارتباط  درون گروهی  و میان فردی پیدا میکنند"[5].

تاثیرات فرهنگی زیارت بر هویتی دینی

برای فرهنگ تعاریف بسیاری ارایه گردیده است اما" در حقیقت نخستین تعریف روشن و جامع فرهنگ به وسیله(سرادوارد تایلر) انگلیسی بیان شد"[6]. بنا به تعریف وی که در سال (1871م) آن را ارایه داد؛ فرهنگ" مجموعه­ی پیچیده ای است شامل دانشها، باورها، هنر ،اخلاقیات، حقوق، آداب و رسوم و دیگر عادات و توانایی هایی که انسان  به عنوان عضو جامعه آن را داراست"[7].

فرهنگ همان روحی است که در کالبد جامعه دمیده شده و در تمام عرصه های ان نقش و رنگ خود را بجای می­گذارد."هر فردی از طریق فرهنگش می آموزد که چه چیزی خوب، حقیقی و زیباست. نگرشها، ارزشها، و هدفها به وسیله­ی فرهنگ مشخص میشود، همانگونه که فرد به طور طبیعی زبان یاد میگیرد  به همان ترتیب  این نگرشها، ارزشها  و هدفها را می آموزد، یک رابطه  و وابستگی متقابل  میان اینها وجود دارد  رابطه­ی متقابلی  که احتمالا مهمترین بخش از هر فرهنگی است"[8].

عناصر و مؤلّفه‌هاي فرهنگ

 

 

 


[1]مجید محمدی، دین و ارتباطات، ص35.

[2]مجید محمدی، دین و ارتباطات، ص62.

[3]مجید محمدی، دین و ارتباطات، ص79.

[4]مجید محمدی، دین و ارتباطات، ص79.

[5]مجید محمدی، دین و ارتباطات، ص79.

[6]عسکری خانقاه و کمالی، انسانشناسی عمومی ،ص236.

[7]لوئیس کوزر و  برنارد روزنبرگ، نظریه های بنیادی جامعه شناخنی، ترجمه فرهنگ ارشاد،ص44.

[8]مهدی محسنیان راد، انقلاب، مطبوعات، و ارزشها، ص46.

 

 

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است.


٠٧:٠٠ - پنج شنبه ٢١ بهمن ١٣٩٥    /    شماره : ٨٣١١٨    /    تعداد نمایش : ١٧٨


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




کانال ارتباطی

کانال تلگرام مرکز پژوهشي جامعه المصطفي

نشر کتب

تازه های نشر المصطفی

پیوندها

اوقات شرعی



آمار بازدید

 بازدید این صفحه : 7570
 بازدید امروز : 88
 کل بازدید : 44364
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/7657