گزارش نشست تخصصی اسلام و مسلمانان در ژاپن

به گزارش روابط عمومی مدرسه عالی خواهران المصطفی مشهد، نشست علمی با موضوع اسلام و مسلمانان در ژاپن با حضور دکتر غلام احیا حسینی پژوهشگر مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد در جمع خواهران سطح کارشناسی و ارشد گروه کلام 13 آذرماه برگزار شد.

 نشست تخصصی «اسلام و مسلمانان در ژاپن»

به گزارش روابط عمومی مدرسه عالی خواهران المصطفی مشهد، نشست علمی با موضوع اسلام و مسلمانان در ژاپن با حضور دکتر غلام احیا حسینی پژوهشگر مرکز پژوهشی مجتمع آموزش عالی مشهد در جمع خواهران سطح کارشناسی و ارشد گروه کلام 13 آذرماه برگزار شد.

غلام احیا حسینی 3

دکتر حسینی در ابتدا به نحوه آشنایی ژاپنی‌ها با اسلام و مسلمانان پرداخته و اظهار داشت:

« نکته قابل‌ذکر در مورد ورود اسلام به ژاپن این نکته است که برخلاف رابطه پرتنش دنیای غرب با اسلام و ارتباط وسیع تاریخی –و عمدتاً متخاصم - میان آن‌ها، رابطه ژاپن با جهان اسلام این‌گونه نبوده و در تقسیم‌بندی­های فرهنگی و سیاسی، این دو –شاید بدون آنکه نسبت به این امر خودآگاهی داشته باشند- بیشتر باهم همسو بوده­اند تا متخاصم. اگرچه ژاپن در ردیف آخرین سرزمین­هایی قرار می­گیرد که در منطقه شرق دور، اسلام به آن راه پیدا نموده و آنچه در نحوه­ی ورود اسلام به این مناطق مشترک است این نکته است که اسلام در منطقه جنوب شرق آسیا و شرق دور به‌واسطه شمشیر گسترش پیدا نکرده، بلکه از طریق آشنایی با مسلمانان مهاجر به آن مناطق و یا به‌واسطه‌ی ارتباط سیاسی و تجاری با کشورهای مسلمان گسترش یافته است.

تا اواخر قرن نوزدهم تقریباً، گزارش ثبت شده‌ای از ارتباط میان اسلام و ژاپن در دست نیست. همچنین هیچ جای پای تاریخی نیز از ورود اسلام به ژاپن «از راه تبلیغات دینی» وجود ندارد؛ مگر پاره‌ای رفت‌وآمدهای بسیار کمرنگ. به دنبال اصلاحات میجی در اواخر قرن نوزدهم و پیدایش دوران نوین، ژاپن با شتاب به جذب و همسازی با دانش و فنون غرب پرداخت و از این راه آزادانه تماس‌هایی را با مذاهب سرزمین‌های غرب ازجمله عثمانی و اروپا استوار کرد. در همان سال‌ها در سال 1878 میلادی هیئتی از ژاپن به استانبول وارد می‌شود و با این سفر ارتباط و مناسبات رسمی میان عثمانی به‌عنوان یک دولت مسلمان و ژاپن آغاز می‌شود.

در نیمه نخست سده بیستم ژاپن که سودای یک آسیای نیرومند را در برابر اروپا و روسیه در سر داشت، کوشش نمود که پیوندهای خود را با جهان اسلام گسترش دهد. هم‌اکنون نیز دو کشور ترکیه و ژاپن ارتباط خوبی با یکدیگر دارند. بر پایه آماری که وزارت خارجه ژاپن اعلام کرده است، در سال 2015 بیش از دو هزار ژاپنی در ترکیه اقامت دارند و نزدیک چهار هزار و هفت‌صد تبعه ترکیه نیز در ژاپن ساکن هستند.

زندگی اجتماعی مسلمانان‌ در ژاپن‌ نخست با ورود چند صد پناهنده مسلمان‌ ترکمن‌، ازبک، تاجیک، قرقیز، قزاق و دیگر پناهندگان ترک و تاتار مسلمان از آسیای مرکزی و روسیه در پی انقلاب‌ بلشویکی‌ هنگام جنگ جهانی اول در اوایل سده بیستم شکل گرفت. همچنین برخی از مسلمانان از شمال افریقا به‌ ژاپن آمدند. در سال 1955 نخستین گروه‌های تبلیغی پاکستانی به ژاپن آمدند و کوشش‌های تبلیغی خود را آغاز نمودند. در سال‌های بین 1956 تا 1960 این مبلغین موفق شدند شماری از ژاپنی‌ها را مسلمان نمایند.

نقطه تاریخی دیگر در مورد اسلام در ژاپن به سال 1973 میلادی بازمی‌گردد. هنگامی‌که بر اثر بحران در خاورمیانه یک شوک نفتی همه کشورهای جهان ازجمله ژاپن را در برگرفت. در آن هنگام برای نخستین بار بود که رسانه‌های ژاپنی‌ به اهمیت کشورهای مسلمان صادرکننده نفت در اقتصاد ژاپن پی بردند و بیشتر درباره آن تبلیغ کردند. این امر سبب شد که بسیاری از ژاپنی‌ها بخواهند درباره اسلام به‌عنوان یک دین‌ بیشتر‌ بدانند و برای نخستین بار آن‌ها این فرصت را پیدا کردند که از تلویزیون‌هایشان صحنه‌هایی از مناسک حج را در مکه ببینند، صدای اذان را بشنوند و به قرائت قرآن گوش‌ فرا دهند.

در سیر تاریخی اسلام در ژاپن در کنار دو رویداد تاریخی، یکی بحران نفتی سال 1973 و یکی واقعه یازده سپتامبر 2001، وقوع انقلاب اسلامی در ایران نیز یکی از عوامل جلب توجه ژاپنی‌ها به خاورمیانه و مقوله اسلام بوده است.»

 غلام احیا حسینی 1

 

آمار مسلمانان ژاپن

این پژوهشگر در ادامه به ذکر آمار مسلمانان در کشور ژاپن پرداخت:

«شمار مسلمانان ژاپن بر اساس یک پژوهش که در سال 2003 انجام شده نزدیک هفتاد هزار تن برآورد شده است که 90% آن‌ها را مسلمانانی از کشورهای اندونزی، پاکستان، ایران و بنگلادش تشکیل می‌دهند. در سال 2010 که شماری از اسناد امنیتی پلیس ژاپن به بیرون درز کرد، پلیس ژاپن کوشش‌های مالی و اجتماعی بیش از 72 هزار مسلمان مقیم ژاپن را تحت نظر داشته است. ازاین‌روی اگر فرزندان و کسانی که تحت نظر پلیس نبوده‌اند را در نظر بگیریم شاید همان شمار صد هزار مسلمان، عدد قابل‌باوری به نظر برسد. نکته قابل توجه اینکه بیشتر مسلمانان مهاجر در ژاپن مرد هستند و شمار کمی با خانواده‌های خود زندگی می‌کنند. 10% باقیمانده را مسلمانان ژاپنی‌الاصل تشکیل می‌دهند؛ که البته بیشتر این مسلمانان ژاپنی را بانوان تشکیل می‌دهند که به‌واسطه ازدواج با مردان مسلمان دین خود را تغییر داده‌اند.

آماری از میزان گرویدن به اسلام و تغییر دین وجود ندارد. اگرچه آمارهایی از سوی برخی از مراکز اسلامی هرازچندگاه و به گونه پراکنده در خبرنامه‌هایشان اعلام می‌شود که به نظر می‌رسد بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد.»

ایشان عللی گرویدن به اسلام در ژاپن را به صورت زیر برشمردند:

· ازدواج با مهاجرین مسلمان
· دوستی با مسلمانان مقیم ژاپن
· تبلیغات منفی علیه اسلام و ایجاد این سؤال که چرا تا این حد علیه اسلام تبلیغات می‌شود؟
· آشنایی با مسلمانان در مسافرت‌های خارجی
· تبلیغات گروه‌های تبلیغی مسلمان
· مطالعات شخصی در خصوص ادیان

با توجه به نکاتی که اشاره شد می‌توان ژاپنی‌های مسلمان را ذیل سه گروه تقسیم‌بندی نمود:

1- ژاپنی‌هایی که به‌واسطه ازدواج با مسلمانان مهاجر اسلام را اختیار کرده‌اند؛

2- ژاپنی‌هایی که به‌واسطه دلایلی غیر از ازدواج همانند دوستی، مسافرت یا تحقیق اسلام اختیار کرده‌اند؛

3- ژاپنی‌های مسلمانی که از پدر و مادر ژاپنی مسلمان زاده شده‌اند.

 

فرقه‌­های اسلامی موجود در ژاپن

دکتر حسینی در ادامه به فرقه های موجود در ژاپن پرداخته و توضیح اجمالی از هریک از آنها عرضه داشتند:

 

اهل سنت

بیشتر مسلمانان ژاپنی را اهل سنت تشکیل می­دهند، چه اینکه بیشتر مهاجرین این کشور از کشورهایی شرق دور نظیر اندونزی و کشورهای حوزه شبه‌قاره مانند پاکستان و بنگلادش هستند. به علت وجود گروه­های تبلیغی فعال از کشورهای اهل سنت نظیر ترکیه، بیشتر تازه‌مسلمانان ژاپنی نیز به مذهب اهل سنت روی آورده­‌اند.

شیعیان

بر اساس آمار مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) در سال ۲۰۰۸، جمعیت شیعیان این کشور را حدود ۲۵۰۰ نفر تخمین زده، اما مؤسسه PEW، در سال ۲۰۰۹ شیعیان ژاپن را حدود ۱۸۳۰ نفر برآورد کرده است. مرکز اهل‌بیت (ع) در شهر توکیو مهم‌ترین مرکز شیعی در ژاپن است. مرحوم محمد ساوادا و فرزندش ابراهیم، از سال ۱۹۸۰ با مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) ارتباط داشته تا اینکه در سال ۱۹۹۰ این مرکز را در شهر توکیو تأسیس کردند.‌ پس از درگذشت محمد ساوادا، در حال‌ حاضر،‌ فرزند ایشان، ابراهیم سوادا، ریاست این مرکز را بر‌ عهده‌ دارد. همچنین نمایندگی المصطفی در توکیو و همچنین یک حسینیه مربوط به شیعیان شبه‌قاره هم در شهر توکیو فعال هستند. گروه‌های کوچکی از شیعیان افغانستانی نیز در این شهر زندگی می‌کنند.

اسماعیلیه

پیروان اسماعیلیه در ژاپن تعدادشان زیاد نیست، آنها در یکی از نواحی اطراف توکیو در کاوازاکی جماعت خانه­ای برای عبادات ویژه به خود دارند. این جماعت‌خانه برنامه‌هایی در روزهای شنبه و یکشنبه برای پیروان این مذهب دارد. ازآنجایی‌که بسیاری از اسماعیلیه مقیم توکیو پاکستانی هستند، خطابه‌ها و مراسم به زبان اردو و به سبک پاکستانی انجام می‌شود و برای ژاپنی‌هایی که غالباً زنان ژاپنی هستند که به ازدواج مردان پاکستانی درآمده­اند خطبه­‌ها به زبان ژاپنی ایراد می‌شود.

احمدیه

حضور این فرقه در ژاپن به سال 1935 میلادی برمی‌گردد؛ اما در سالیان اخیر این فرقه فعالیت‌های خود را در ژاپن گسترش داده به‌گونه‌ای که در طول سه سال، دو بار رهبر جهانی این فرقه از ژاپن دیدن کرده است. در مورد تعداد پیروان فرقه احمدیه آن‌گونه که رهبر محلی این فرقه در شهر توکیو بیان کرده است حدود 300 نفر در ژاپن پیرو این فرقه هستند که بیشتر آن‌ها مهاجرین پاکستانی‌اند و تنها حدود 30 نفر ژاپنی به این فرقه گرویده‌اند.

 غلام احیا حسینی 4

 


جریان‌های اسلامی در ژاپن

پژوهشگر حوزه مطالعات منطقه ای مرکز پژوهشی در ادامه به جریان های اسلامی موجود در ژاپن پرداخت و چنین بیان داشت:

«با نگاهی به وضعیت اسلام و مسلمانان در ژاپن درخواهیم یافت که این دین هنوز در مراحل نخستین خود در این کشور قرار دارد، اگر نیاز ژاپن به مهاجرین اقتصادی نبود، شاید همین جمعیت نزدیک به صد هزار مسلمان را هم در این کشور شاهد نبودیم؛ اما به‌هرحال با توجه به نیاز ژاپن به نیروی کار و نیز رشد اندک جمعیت، به ‌احتمال فراوان در آینده شاهد حضور بیشتر مسلمانان در ژاپن خواهیم بود.

با توجه به جوان بودن اسلام در ژاپن، نمی‌توان انتظار جریان‌های اسلامی ژرفی همچون کشورهای اسلامی را داشت. آنچه در ارائه خواهد شد بیشتر بر فرضیه‌های متکی بر گرایش‌های فکری مهاجرین مسلمان مقیم ژاپن استوار است.

اخوان المسلمین

گرچه انجام پژوهش در خصوص درصد گرایش‌های سیاسی میان اقلیتی که ملغمه‌ای از کشورهای گوناگون‌اند بسیار دشوار خواهد بود؛ اما شاید بتوان این فرضیه را مطرح کرد که ازآنجایی‌که حضور مهاجرینی از کشورهای عربی به‌ویژه کشورهای شمال آفریقا در ژاپن چشمگیر است و شمال آفریقا زادگاه اخوان المسلمین بوده، ازاین‌روی شاید بتوان در میان مهاجرین عرب‌تبار در ژاپن هوادارانی برای این جریان و تفکرات وابسته به آن پیدا نمود. اگرچه بیشترین مهاجرین برای استفاده از فرصت‌های اقتصادی به این کشور مهاجرت کرده‌اند؛ اما نمی‌توان تعلقات سیاسی این افراد را به‌راحتی از ذهن و قلب آن‌ها زدود.

حزب التحریر

این حزب آشکارا از دیدگاه ایجاد خلافت اسلامی در جهان اسلام پشتیبانی می‌کند. با توجه به اینکه این حزب حضور کمابیش چشمگیری در اندونزی دارد و از سوی دیگر بخش بزرگی از مهاجرین مسلمان مقیم ژاپن نیز اهل اندونزی هستند، شاید بتوان رگه­های هواداری از این حزب و اندیشه را در میان مهاجرین اندونزیایی مسلمان مقیم ژاپن پیدا نمود، اما به‌هرحال این ادعا در اندازه یک پنداره بوده و نیاز است که درنگ و پژوهش بیشتری انجام شود. نماینده برجسته­ی این حزب حسن کو ناکاتا، یکی از چهره­های رسانه­ای مسلمان در ژاپن است.

سازمان بین‌المللی منهاج القرآن

نماد واضح و آشکار جریان قرآنی در ژاپن را باید در مجموعه تکاپوهای سازمان بین‌المللی منهاج القرآن جستجو کرد. این سازمان کوشش‌هایی برای گسترش دامنه خود در مناطق و شهرهای مسلمان‌نشین، دارد. مهاجرینی که از شبه‌قاره هستند، در فعالیت‌های این سازمان حضور چشمگیری دارند، ازاین‌روی شاید بتوان گفت که این جریان در میان مهاجرین شبه‌قاره دارای هواداران مخصوص به خود می­باشد.

جریان‌های نزدیک به عربستان

آنچه از بررسی وضعیت مسلمانان ژاپن به دست می‌آید این نکته است که عربستان از نزدیک به سی سال پیش برای ژاپن برنامه‌هایی داشته است. بسیاری از اعضا و فعالین انجمن مسلمانان ژاپن، دانش‌آموخته دانشگاه‌های اسلامی عربستان هستند.

این کشور بنیادی فرهنگی نیز با پیشینه‌ای بیست‌ساله در توکیو دارد که به‌طور مستقیم از سوی سفارت عربستان تغذیه می‌شود. آنچه آشکار است این است که عربستان افراد و چهره‌های وابسته به خود را در میان افراد برجسته مسلمان دارد؛ اما اینکه این افراد تا چه حدی پیرو اندیشه‌های افراطی یا سلفی هستند، نمی‌توان ارزیابی مشخصی ارائه داد.

جریان‌های افراطی در ژاپن

به نظر می‌رسد، تاکنون افراط‌گرایی از نوع اسلامی آن در ژاپن رشد پیدا نکرده است و نشانه‌هایی هم از آن در ژاپن دیده نشده؛ اما به‌هرحال با توجه به شیوه­های تبلیغی گروه­های افراطی، تازه‌مسلمانان در هر نقطه­ای از جهان همیشه اهدافی سهل‌الوصول برای ترویج افراطی‌گری به‌حساب می­آیند. برخی از تازه‌مسلمانان یا جوانان مسلمانان رشد یافته در جوامع غربی به دلیل آنکه بیشتر از وضع موجود ناخشنودند یا به دلایلی از جامعه و آینده خود سرخورده شده‌اند، زمینه فراوانی برای جذب به‌سوی افراطی­گری دارند. در سال‌های اخیر گزارش‌هایی از پیوستن تعداد انگشت‌شماری از مسلمانان ژاپنی به گروه‌های سلفی - جهادی وجود دارد. به‌عنوان نمونه خبرگزاری رویترز از پیوستن 9 ژاپنی به داعش خبر می­دهد.»

 غلام احیا حسینی 7

 

ایشان در بخش دیگری از سخنان خود عمده ترین مشکلات مسلمانان ژاپن را برشمرده و وضعیت اسلام را در نظام آموزشی و رسانه های ژاپن تشریح نمودند:

«مشکلات مسلمانان در ژاپن بصورت خلاصه عبارتند از:

· کمرنگ بودن ارتباط مسلمانان با مساجد و مراکز اسلامی
· کمبود اماکن مذهبی و فرهنگی و حتی کمبود قبرستان‌های مخصوص مسلمانان
· ضعیف بودن و کمبود ابزارهای تبلیغ اسلام
· مشکل تربیت اسلامی فرزندان

اسلام در کتاب‌های درسی ژاپن

به دلیل عدم ارتباط گسترده­ی دولت و ملت ژاپن با اسلام و جوامع مسلمان، این امر به وزارت آموزش ژاپن و نهادها و سازمان‌های برنامه‌ریز در امور آموزشی نیز سرایت نموده و تصویر شفافی از این دین به دانش آموزان ارائه نمی­شود. در یکی از پژوهش‌هایی که در موضوع اسلام در فضای آموزشی ژاپن انجام شده، در پاسخ به این سؤال که چرا اسلام در میان ژاپنی‌ها همچنان ناشناخته مانده است؟ سه دلیل ارائه شده است:

نخست کمبود داده‌های دقیق در مورد اسلام و همچنین اندک بودن تعامل با مسلمانان؛ دلیل دوم به کارکرد آموزشگاه‌ها بازمی‌گردد و ناتوانی آن در شناساندن فرهنگ‌های گوناگون و دلیل سوم توجه بیش‌ازاندازه والدین به فراگیری برنامه تحصیلی تنظیم شده از سوی آموزشگاه‌ها و عدم تمایل به مطالعات جنبی و فوق‌برنامه فرزندانشان.

اسلام در رسانه‌های ژاپن

به نظر می‌رسد در ژاپن، موج رسانه‌ای در موضوع اسلام کم‌وبیش همسو و همانند، پروپاگاندایی است که علیه اسلام در رسانه‌های اروپا و آمریکا در جریان است. ازآنجایی‌که مفهوم کلی که از دین در نزد عموم ژاپنی‌ها شایع است، به‌طور خلاصه به محبت و صلح پیوند داده شده، ازاین‌روی هر کردار خشونت‌آمیز از پیروان یک دین، باعث سوء فهم و سوءبرداشت از آن می‌شود. ازآنجایی‌که این رفتار خشونت‌آمیز در رسانه‌های ژاپن –همسو با رسانه‌های غربی –پررنگ نشان داده می‌شود، بسیاری از مردم ژاپن تحت تأثیر این تبلیغات و این‌گونه داوری قرار می‌گیرند.»

نگاهی به آینده اسلام در ژاپن

در پایان این محقق حوزه و دانشگاه، نظر خود را درباره آینده اسلام در ژاپن چنین عرضه داشتند:

«باوجود جوان بودن تاریخ حضور اسلام در ژاپن دشوار خواهد بود که بتوان در مورد آینده این دین در این کشور، سخنی به میان آورد. آنچه مشخص است این است که آینده اسلام در ژاپن وابستگی فراوانی به فعالیت مهاجرین مسلمان در این کشور دارد. چنانچه شرایط به‌گونه‌ای تغییر یابد که مهاجرین مسلمان این کشور را ترک کنند، به‌شدت از شمار مسلمانان کاسته خواهد شد.

از سوی دیگر به علت ضعف و کمبود نهادهای آموزشی دینی در میان مسلمانان و از سوی دیگر غلبه و قدرت فراوان سیستم آموزشی در ژاپن، نسل دوم و سوم مهاجرین که عمدتاً در سیستم آموزشی ژاپن و در یک جامعه غیر اسلامی رشد می­کنند با پدیده بحران هویت دینی مواجه شده و می­شوند، لذا در این مورد هم آینده مسلمانان ژاپن چندان واضح و روشن نیست.

همان‌گونه که اشاره شد، به علت عدم حساسیت به باورهای دینی و نیز فرهنگ خاص حاکم بر مردم ژاپن، آنها علاقه‌ی چندانی به تغییر دین و پذیرفتن دین اسلام ندارند، با توجه به این نکات می­توان گفت که اسلام در ژاپن رشدی بسیار کند خواهد داشت. این مطلب را موسسه تحقیقاتی PEW-TEMEPLTONکه بر روی پروژه­ای با عنوان آینده ادیان در جهان کار می­کند نیز تأیید می­نماید. بر طبق پیش‌بینی این موسسه آمار مسلمانان ژاپن در سال 2050 هیچ پیشرفتی نخواهد داشت و همان یک درصد باقی خواهد ماند، درحالی‌که از پیروان دین رسمی ژاپن به‌شدت کاسته شده و به کسانی که هیچ وابستگی مذهبی ندارند افزوده خواهد شد.»

در انتهای جلسه پرسش های از سوی حاضران مطرح شد که جناب آقای دکتر حسینی به آنها پاسخ گفتند.

 

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است .

 

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در دوشنبه, 16 بهمن 1396 12:32
  • اندازه قلم