تجربه‌های تمدنی بشریت

انسان بنا براصل استخدام، تمدن‌های متعددی را بنا کرد که تاریخ حکایتگر سرگذشت تمدن‌ها، چگونگی تکوین،  فرآیند رشد، عوامل رکود وانحطاط آن‌ها است.

 

تجربه‌های تمدنی بشریت

 

رقیه سادات علوی، پژوهشگر گروه مطالعات اسلامی و آینده‌پژوهی

 

انسان بنا بر اصل استخدام، تمدن‌های متعددی را بنا کرد که تاریخ حکایتگر سرگذشت تمدن‌ها، چگونگی تکوین، فرآیند رشد، عوامل رکود و انحطاط آن‌ها است.

اقتضاء مدنیت، تشکیل نظام و سیستمی است که در فرآیند کنش ارتباطی میان اجزای یک تمدن به وجود می‌آید. (کرمی قهی و دیگران،1388 ش: ص 55) یک تمدن از سازه‌های متعددی تکوین یافته که از آن‌ها به خرده نظام‌های درونی تمدن می‌توان نام برد. خرده نظام‌های تمدن از نگاه تمدن‌پژوهان، به سیاسی، اقتصادی، فرهنگی صورت‌بندی شده است. (همان:59). در طول تاریخ، انسان تمدن‌هایی را بنیان نهاد که شامل خرده نظام‌ها بوده است و هر چه ارتباط محکم‌تری این خرده نظام‌ها باهم برقرار کرده‌اند پایایی آن تمدن بیشتر بوده است.

جستجو و تحلیل در تمدن‌های بشری، تمدن‌هایی را که ازلحاظ صنعت و دستاوردهای علمی تجربی و همچنین تمدن‌هایی را که تأکید بر ارزش‌های اخلاقی دارند را معرفی می‌کند؛ که هردو رویکرد مادی و معنوی در ساخت تمدن‌ها مؤثر بوده و فرهنگی برخاسته از این نگرش‌ها را به وجود آورده است؛ بنابراین تفاوت‌های بنیادی- معرفتی بر این دو دسته تمدن حاکم است. این دو اندیشه در قالب تمدن غرب و تمدن‌های وحیانی ازجمله تمدن اسلام منتشرشده است.

تمدن صنعتی (غرب) ارمغان‌هایی ازجمله پیشرفت علم و صنعت و کشف علل برخی پدیده‌ها را به همراه داشته است؛ اما این تمدن در مورد خلأهای روحی انسان و دغدغه‌های او راه چندان نگشوده است و تمدن غرب در سطح محدود و رویین پیش رفته و رفاه برای زندگی بشر به وجود آورده است.

اما تمدن اسلام همواره بر فضیلت‌خواهی و فضیلت سازی، سعادت و عزت انسانی و زندگی خدامحور تأکید دارد که پاسخگوی نیازهای گسترده‌تر انسانیت است.

اسلام با توصیه به تفکر و تعقل روح توسعه و تکامل را بر علم انسانی دمید و با تلفیق تمدن‌های مجاور، تمدنی عظیم‌تر خلق کرد. درنتیجه، تمدن اسلامی دوره‌ی شکوهمند پنج قرن پیشگامی را تجربه کرده و به ارمغان آورده است. (هدایتی، 1392: 206) دکتر ابو شادی می‌گوید: بین اسلام و تمدن اختلاف نیست زیرا یکی از نتایج برنامه‌های اسلامی تمدن است. (زمانی،1348:24) ساختار تمدن اسلام قرن‌هاست موردتهاجم قرارگرفته و در اثر تهاجم‌های بیگانه پویایی خود را از دست داده است اما عناصر تشکیل‌دهنده آن هنوز باقی است؛ زیرا قوانین قرآن و پیام‌های آن، خطاب‌های عام فراوانی دارد که اسلام دینی فرازمانی و فرا مکانی است و همواره با خطاب‌هایی چون یا ایها الناس جهان‌شمولی را یادآور می‌شود و اگر تمدن اسلام، زمانی را در تعویق و تأخیر نسبت به سایر تمدن‌ها سپری کرده است مهم‌ترین دلیل آن میزان فاصله مسلمانان از روح قرآن و اسلام است. (نصر،1375: 167)

نیاز‌ها و مطالبات مختلف، متعدد و جدید انسان معاصر، در عرصه فردی و در عرصه‌های اجتماعی، به‌ویژه در دوران مدرن و مواجهه مؤمنان و مسلمانان با اندیشه‌ها و مکاتب و شیوه‌های جدید زندگی و تفکر، نهادهای دینی، مخصوصاً متولیان فکر و اندیشه اسلامی را به تکاپو انداخت و آنان را با چالش‌های جدیدی روبرو ساخت. 

یکی از مباحث جدی اﺧﻴﺮ در ﺟﻬـﺎن اﺳـﻼم، مطالبه‌ی تحقق تمدن نوین اسلام است زیرا اعتلای روحی را به‌تنهایی نمی‌توان تمدن نامید؛ و از طرفی مسلمانان با رویکردی گذشته‌نگر دریافته‌اند که اسلام ظرفیت تحقق تمدنی همه‌جانبه (مادی، معنوی) را داراست؛ بنابراین جامعه‌ی مسلمان، خواهان تحقق تمدن نوین اسلامی هست.

 

مآخذ

  1. زمانی، مصطفی، (1348)، اسلام و تمدن جدید، چ 1، تهران: کتابخانه صدر.
  2. کرمی قهی، محمدتقی و دیگران، (1388) جستاری نظری در باب تمدن، چ 1، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
  3. نصر، حسین، (1375)، جوان مسلمان و دنیای متجدد، ترجمه: مرتضی اسعدی، چ 1، تهران: طرح نو.
  4. هدایتی، محمدرضا، (1392)، راهبردهای توانمند ساز جهان اسلام در علم و فناوری، چ 1، تهران: دانشگاه جامع امام حسین (ع)، موسسه چاپ و انتشارات.

 

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « مرکز پژوهشی جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است.

 
 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در یکشنبه, 29 بهمن 1396 19:23
  • اندازه قلم