گزارش نشست تخصصی اصول روان‌درمانی از منظر اسلامی فقهی

به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، پژوهشگر مرکز پژوهشی مشهد و استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت.

نشست تخصصی اصول روان‌درمانی از منظر اسلامی فقهی

 

حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید

 

نشست تخصصی اصول روان‌درمانی از منظر اسلامی فقهی با حضور جمعی از اساتید و طلاب مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد برگزار شد.

روان درمانی 2

به گزارش روابط عمومی جامعه المصطفی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد مروارید، استاد حوزه علمیه مشهد، در این نشست که در مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی مشهد مقدس برگزار شد، به بررسی اصول روان‌شناسی از منظر فقه اسلامی پرداخت.

وی به موضوع تداعی آزاد و تقابل آن با فقه اسلامی اشاره و اظهار کرد: یک عنصر محوری در روان‌کاوی تداعی آزاد است. تداعی آزاد به این معناست که کسی که مراجعه به روان‌کاو می‌کند و در جلسه روان‌کاوی هر آنچه از ذهن او می‌گذرد، بیان می‌کند.

وی گفت: ممکن است مواردی که از ذهنش می‌گذرد، دردناک یا بی‌ربط یا شرم آور باشد؛ ولی هر آنچه از ذهنش می‌گذرد به زبان می‌آورد و به تعبیر عامیانه بلندبلند فکر می‌کند.

حجت‌الاسلام مروارید افزود: در عین حال که  عنصر مهم تداعی آزاد در روان کاوی وجود دارد، ممکن است به نظر آید که این تداعی آزاد با آموزه‌های مذهب سازگار نیست؛ چراکه همگان شنیده ایم هر چیزی را نباید بگوییم. وقتی این به ذهن انسان می‌آید، قاعدتاً مقاومتی به وجود می‌آید که بر روند روان تحلیل گری تأثیر منفی می‌گذارد.

روان درمانی 3

وی افزود: در این موقعیت، مراجعه‌کننده که پاپیبند به موازین شرعی است، دو راه پیش روی خود می بیند؛ یکی اینکه روان‌کاوی را ترک کند و دوم اینکه روان کاوی را ادامه می دهد اما با این مقاومت مخرب  دست‌به‌گریبان است. ما در این پژوهش می‌خواهیم به این بپردازیم که آیا این تقابل میان حکم شرعی و عنصر محوری روان کاوی وجود دارد یا خیر؟

حجت‌الاسلام مروارید در تبیین پاسخ چنین گفت:

این حکم شرعی که نباید گناهان را بازگو کرد، درست هست. اما وقتی به متون دینی مراجعه می کنیم، آیه و روایتی را با  این عنوان که «گناهت را بازگو نکن»نمی یابیم؛ بلکه دو عنوان هست که چون بازگو کردن گناه مصداق برای این دو عنوان است جایز نیست. این دو عنوان عبارت است از اشاعه فحشا و  اذلالِ (= خوار کردن) نفس. و چون اشاعه فحشا و اذلال نفس حرام است، بازگو کردن گناهان جایز نیست.

بنابراین در پاسخ به پرسش پیشین باید این دو حکم یعنی حرمت اذلال نفس و حرمت اشاعه فحشا را بررسی کرده و ببینیم بر اساس این دو حکم، تکلیف تداعی آزاد چه می شود؟

این استاد حوزه علمیه مشهد اظهار کرد: در مورد حرمت اذلال نفس از روایات فهمیده می‌شود، همان‌طور که انسان حق ندارد به جسمش ضرر برساند، به آبروی خود نیز نباید ضرر وارد کند.

وی گفت: انسان باید کرامت و عزت خود را حفظ کند و شخصیت خودش را نزد دیگران خوار نکند و این حرمت اذلال نفس نه تنها یک حکم فقهی بلکه یک قاعده فقهی است؛ یعنی یک حکمی است که در ابواب مختلف مبنای احکام مختلفی قرار گرفته است.

این استاد حوزه علمیه مشهد: بنابراین اذلال نفس بدون شک شرعاً حرام است و اما دو نکته را باید توجه داشت، نکته اول اینکه آیا مطلقاً اذلال نفس حرام است؟ در پاسخ باید گفت به نظر می‌رسد که مطلق نیست. و نکته دوم این که محدوده اذلال نفس روشن نیست.

استاد حوزه علمیه مشهد در ادامه گفت: در مورد حرمت اشاعه فحشا، آیه شریفه بر دلیل آن اشاره می‌کند، خداوند در قران می‌فرماید: «اِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ؛ كساني كه دوست دارند كه زشت‌کاری در ميان آنان كه ايمان آورده‏اند شيوع پيدا كند، براي آنان در دنيا و آخرت عذابي پردرد خواهد بود و خدا (ست كه) مي‏داند و شما نمي‏دانيد».

وی ابراز کرد: در این آیه در مورد اشاعه فحشاء وعده به عذاب داده شده است و این خود نشان می‌دهد که گناه کبیره است.

روان درمانی 4

استاد حوزه علمیه مشهد افزود: بنابراین اشاعه فحشا جایز نیست. مصداق اشاعه فحشا این است که یک نفر کارهای زشتی را انجام داده باشد و باافتخار بگوید که من این کارها را انجام دادم یا در جمعی بگوید من این کارها را انجام دادم.

حجت‌الاسلام مروارید گفت: سؤال ما این بود که آیا تداعی آزاد با آن حکم فقهی یعنی حرمت بازگو کردن گناهان نزد دیگران در تقابل هست یا خیر؟

وی ابراز کرد: با توجه به سخنان پیشین باید بر حرمت اشاعه فحشا و حرمت اذلال نفس متمرکز شده و ببینیم تداعی آزاد چه حکمی دارد.

حجت‌الاسلام مروارید گفت: در مورد اشاعه فحشا در آیه آمده است  که «ان الذین یحبون ان تشیع الفاحشه»، نکته اول که در این آیه است، این است که طرف بخواهد و دوست داشته باشد اشاعه فحشا کند و دنبال اشاعه فحشا باشد.

وی ابراز کرد: نکته دیگر اینکه آنچه در آیه هست اشاعه و شیوع دادن است، بنابراین در جایی حرام است که اشاعه صدق کند.

وی ادامه داد: حال آیا قصد مراجع این است که اشاعه فحشا کند؟ خیر. اتفاقاً آن چیزهایی که به زبان می‌آورد برای خودش خیلی دردناک است. پس به نظر می‌رسد حرمت اشاعه فحشا در اینجا صدق نمی‌کند.

این استاد حوزه علمیه مشهد افزود: در جلسه‌ای که تنها مراجع و روان‌کاو هست و کس دیگری نیست و این صحبت‌ها میان مراجع و روانکاو انجام می‌شود و روانکاو هم بر اساس پایبندی به منشور اخلاقی نباید این صحبت‌ها رو به بیرون منتقل کند بنابراین صدق اشاعه در اینجا مشکوک است.

حجت‌الاسلام مروارید گفت: در مورد تقابل تداعی آزاد و حرمت اذلال نفس نیز در ابتدا باید این مطلب را یادآور شویم که احکام بدو گونه است، احکام ظاهری و احکام واقعی. احکام واقعی هم بر دو گونه اولی و ثانوی است.

وی ابراز کرد: ابتدا حرمت اذلال نفس را از طریق حکم واقعی ثانوی بررسی می کنیم. اینجا در بحث حکم واقعی ثانوی، ما در مورد یک وضعیت عادی صحبت نمی‌کنیم و شرایط ویژه و وضعیت استثنایی است.

حجت‌الاسلام مروارید گفت: فرض کنیم شخصی زندگی خانوادگی، شخصی و روابط اجتماعی او مختل شده است. زندگی روزمره او دچار اختلال شده است. نمی‌تواند ادامه بدهد. دقیقاً مانند اینکه قیاس کنید با کسی که مشکل جسمی دارد.

این استاد حوزه علمیه مشهد افزود: یعنی حرمت اذلال را به آن معتقد هستیم، اما در شرایط ویژه همین کار حرام، حلال می‌شود، همچنان که بیماران جسمی این‌گونه است. مثلاً رجوع به پزشک غیر هم‌جنس. نباید بدن بیمار لمس شود، اما اگر واقعاً پزشک هم‌جنس نیست و شرایط ویژه است و نمی‌تواند ادامه دهد، در اینجا آقایان فتوا می‌دهند که جایز است؛ بنابراین گرچه این کار حرام است، اما در شرایط ویژه می‌تواند تجویز شود.

حجت‌الاسلام مروارید در تبیین حکم واقعی اولی گفت باید ببینیم آیا در اتاق روان کاوی اساسا اذلال نفس رخ می دهد یا خیر؟

وی ادامه داد: اینکه یک مراجع می‌آید و می‌گوید این کار را انجام دادم و صحبت سر قضاوت نیست. فضای روانکاوی عاری از قضاوت است، ازاین‌رو در فضای قضاوت نیست و می‌خواهیم پدیده را بررسی کنیم که در روان تو مسأله چیست. اگر فضای قضاوت گری نیست، بنابراین این‌طور نیست که بگوییم مراجع پیش روانکاو خوار شد؛ بنابراین با توجه به اینکه اذلال نفس رخ نمی‌دهد، حرمتی هم نیست.

وی گفت: بحث آخر حکم ظاهری است. و نهایتاً وقتی شک می‌کنیم که اذلال نفس صدق می کند یا خیر، اصل برائت جاری می‌شود. نتیجه این می‌شود که این تقابلی که میان تداعی آزاد و حزمت اذلال نفس احساس می‌شود، به نظر می‌رسد تقابل بدوی است و با بازخوانی متون دینی و با شناخت فرایند روان تحلیل گری، فهمیده می‌شود تقابل وجود ندارد.

روان درمانی 5

 

روان درمانی 0

 

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
  • آخرین ویرایش در پنج شنبه, 12 بهمن 1396 11:27
  • اندازه قلم