رابطه رفاه و معنویت رابطه دوسویه و طرفینی است

سومین سمینار علمی پژوهشی با عنوان «رابطه رفاه اقتصادی و معنویت دینی از منظر قرآن و حدیث» در تاریخ 1398/02/28 به همت گروه آینده‌پژوهی فکری و فرهنگی در محل نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم توسط حجت الاسلام و المسلمین دکتر سیدعلی حسینی و با حضور رئیس محترم پژوهشکده بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام، مدیران محترم گروه‌های پژوهشی و جمعی از پژوهشگران محترم پژوهشکده برگزار گردید.

 

سمینار علمی پژوهشی «رابطه رفاه اقتصادی و معنویت دینی از منظر قرآن و حدیث»

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر سیدعلی حسینی 

 

در این نشست علمی حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر سیدعلی حسینی با اشاره به نیازهای اساسی انسان عنوان کرد: برای آنکه نیازهای اساسی را بدانیم، به خلقت نخستین انسان باید توجه نماییم که خداوند متعال در آیات از قرآن کریم می‌فرماید: ما انسان را از خاک خلق کردیم بعدازآنکه استعداد لازم را پیدا نمود نفخ روح صورت گرفت؛ پس با توجه به دو بعد روحانی و جسمانی، انسان دو نیاز دارد؛ هر جا راه افراط‌ و تفریط را در پیش گرفت از حقیقت نیازهای  خود دور شد. آسایش و آرامش یا رفاه و معنویت جز نیازهای فراز زمانی و مکانی انسان است.

معنويت

«معنويت يعني نورانيت از طريق معرفت، ايمان و بندگی خدا بر اساس شريعت اسلام كه در پرتو آن می‌توان خير را از شر و نفع را از ضرر تميز داد و نتیجه آن احساس آرامش، اميد و رضايت باطن است.»

با توجه به این تعریف سه سؤال اساسی به ذهن می‌رسد:

  • انتظار بشر از معنویت چیست؟
  • کانون معنویت کجا است؟
  • با توجه به معنویت‌های مختلف و کاذب در عصر حاضر، الگوی معنویت حقیقی چیست؟

انتظار بشر از معنویت

امروزه می‌بینیم بشر در عرصه‌های مختلف به نتایج تلاش خود رسیده و آسایش را فراهم کرده و آنچه مفقود است، آرامش روحی و دستیابی به معنویت است و نیاز بشر به معنویت ناشی از مشکلات روحی رنج‌ها و اضطراب‌های روانی شدید است و علم و عقل جدید نیز نمی‌تواند این مشکلات را برطرف نماید؛ لذا انسان عصر حاضر در جستجوی چیزی است که برای او شادی و نشاط، آرامش و امید به زندگی را پدید آورد.

 

كانون معنویت

همان‌گونه که در گذشته اشاره شد، انسان متشکل از دو بعد روحانی و جسمانی است، حال سؤال این است که جایگاه معنویت کجا است؟ که پاسخ آن را قرآن کریم بیان نموده می‌فرماید:

«الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آن‌ها كسانى هستند كه ايمان آورده‏اند و دل‌هایشان به ياد خدا مطمئن است، آگاه باشيد با ياد خدا دل‌ها آرامش مى‏يابد.» (رعد، 28)

بر اساس این آیه جایگاه معنویت قلب انسان است؛ اما مراد قلب صنوبری جسمانی نیست؛ بلکه همان بعد روحانی مراد است.

 

مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام بهترین الگوی معنویت

امروزه جويندگان معنویت در مقابل مکاتب، فرقه‌ها و جنبش‌های نوظهور معنویت‌گرا قرار دارند. عده‌ای از معنویت سکولار پیروی می‌کنند. عده‌اي از طریق ارباب رياضت و جمعى از فلاسفه اشراق و مانند آن‌ها، كه در اين مسير پرخطر در بيراهه‏ها سرگردان مانده‏اند. راه دیگر مسیر متصوفه است كه بخشى را از تعليمات انبيا علیهم‌السلام گرفته و بخشى را از ارباب رياضت و با دخل و تصرف‌هایی كه هر گروه با ذوقيات و سليقه‏هاى شخصى در آن كرده‏اند، فرقه‏هاى زيادى را به وجود آورده‌اند. طریق دیگر که در پیش روی مسافرِ درمانده در سفر معنوی است، طریق وحى و راهى است كه همه انبيا و پيامبران الهى و خلفاى معصوم علیهم‌السلام آن‌ها پيشنهاد نموده‌اند. معنویت در مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام برگرفته از آموزه‌های وحیانی است بر اساس روایت متواتر نبوی… که فرمود: «إنّي تارك فيكم الثقلين‏ كتاب اللّه و عترتي لن تضلّوا ما إن تمسّكتم بهما.» (سليم بن قيس هلالى، كتاب سليم بن قيس الهلالي، ج‏1، ص 17) پیروی از قرآن و اهل‌بیت رسول خدا… سبب هدایت و راه رسیدن به سعادت ابدی و نهایت کمال انسانی است. تمام مکتب‌ها، فرقه‌ها و گرایش‌های معنویت‌گرا، هدفشان از معنویت رسیدن به آرامش است و قرآن کريم راه رسيدن به آرامش را، آرامش قلب بيان می‌کند و می‌فرماید: «أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باشيد با ياد خدا دل‌ها آرامش مى‏گيرد.» (رعد،28)

 

رفاه مطلوب

رفاه مطلوب میزان بهره‌مندی از امکانات مادی فراتر از نیازهای اساسی انسان را شامل است مثلاً کسانی که بتوانند مسکن، وسیله نقلیه، لوازم منزل، سفرهای زیارتی و سیاحتی، استعمال بوی خوش، آرایش ظاهری، در شأن خود و افراد تحت تکفل خود را تأمین نماید. انفاق و صدقات و بذل و بخشش‌های مورد تأیید و تشویق اسلام را در توان داشته باشند، در مرحله رفاه مطلوب قرار دارند.

 

رابطه رفاه اقتصادی و معنویت دینی

بر اساس آموزه‌های قرآن کریم، بین رفاه و معنویت رابطه دوسویه و طرفینی وجود دارد که به برخی از آن اشاره می‌گردد. ازجمله قرآن کریم در آیه 201 سوره بقره خواسته‌های انسان مسلمان را ـ وقتی‌که در مقابل خداوند متعال قرار می‌گیرد ـ چنین بیان می‌کند: «رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ‏؛ پروردگارا در دنيا به ما حسنه و در آخرت حسنه عطا كن و ما را از عذاب آتش نگاه‏دار.» (بقره، 200- 202)

 هم‌چنین در آيه دهم سوره مبارکه‌ جمعه بيان‌گر معنویت‌گرایی توأم با دنياخواهی است، چنانکه خداوند متعال می‌فرماید: «فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ؛ و هنگامی‌که نماز پايان گرفت شما آزاديد در زمين پراكنده شويد و از فضل الهى طلب كنيد و خدا را بسيار ياد نماید تا رستگار شويد.» (جمعه،10)

الف: تأثیر عملکرد معنوی بر رفاه اقتصادی

1.       ایمان و تقوا عامل رفاه فردی

اگر شخصی، تقوا به معنای واقعی آن را پیشه خود سازد، به فرموده قرآن، به او روزی بدون حساب می‌رسد و علاوه بر این، در بن‌بست‌های زندگی، راه را بر او می‌نمایاند: «مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً * وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِب؛ و هر كس تقواى الهى پيشه كند خداوند راه نجاتى براى او فراهم مى‏كند و او را از جايى كه گمان ندارد روزى مى‏دهد.» (طلاق،2 و 3)

2.      تأثیر نماز بر رفاه اقتصادي

در بيان رسول خدا… ظاهر است که می‌فرماید: «خَيْرُ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ فِي الصَّلَاةِ... وَ هِيَ الْبَرَكَةُ فِي الْمَالِ وَ سَعَةُ الرِّزْقِ... (جامع الأخبارللشعيري، ص 73) خیر دنیا و آخرت در نماز است؛ و نماز وسیله، برکت در مال وسعت رزق و... می‌باشد.»

3.     تأثیر استغفار بر رفاه اقتصادي

«وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ...؛ و اينكه از پروردگارتان آمرزش بخواهيد، سپس به سوى او بازگرديد تا آنكه شما را تا پايان زندگى از بهره نيك و خوشى برخوردار كند...» (هود،3)

 

 همچنین نماز شب، دعا، انس با قرآن، انفاق، احترام به والدین، دستگیری از مستضعفان زیارت در رشد اقتصاد تأثیر گزار است.

 

ب: نقش رفاه اقتصادی در حيات معنوى

1.        نقش کار و تلاش در رسیدن به بهشت

 رسول خدا (ص) در بیان اهمیت کار و تلاش می‌فرماید: «مَنْ أَكَلَ‏ مِنْ‏ كَدِّ يَدِهِ‏ حَلَالًا فُتِحَ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ؛ هرکس از دست رنج خود و نتیجه کار و تلاش خود بهره بگیرد، خداوند درهای بهشت را بروی او باز می‌کند تا از هر دری که می‌خواهد وارد شود.

2.      نقش رفاه در رعایت تقوا

پيامبر اكرم… مى‏فرمايد: «نِعْمَ‏ الْعَوْنُ‏ عَلَى‏ تَقْوَى‏ اللَّهِ‏ الْغِنَى‏؛ غنا و بى‏نيازى بهترين كمك براى عمل به تقواى الهى است؛» زیرا انسانی که دغدغه نان شب را ندارد، فرصت تفکر پیرامون آیات الهی و عبادت خدا دارد و این اسباب دنیوی انسان را کمک می‌کند تا عبادت کند.

3.     نقش رفاه اقتصادی در آرامش روحی

رفاه و آسایش جسمی توأم با آرامش روحی روانی از آرزوهاي همه افراد بشر است. هرکسی می‌کوشد تا به این هدف دست یابد و سعادت و خوشبختی را قرین زندگی خویش سازد. اگر بخواهیم آسایش و آرامش را به‌عنوان دو عنصر اصلی خوشبختی و سعادت بدانیم، رفاه زمینه دست‌یابی به آسایش را فراهم می‌کند و آسایش زمینه آرامش روحی را به دنبال دارد. همچنین موارد بسیار از آیات و روایات دال بر این مطلب است که بیان آن از حوصله این جلسه خارج است و فرصت دیگری را می‌طلبد.

  

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « پژوهشکده بین المللی امام رضا علیه السلام- مشهد مقدس» بلامانع است.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در یکشنبه, 03 شهریور 1398 09:06
  • اندازه قلم