گزارش نشست تخصصی جریان شناسی گروه های تکفیری

به همت گروه جریان شناسی فکری و معرفتی جهان اسلام، «نشست تخصصی جریان شناسی گروه های تکفیری» با حضور ارزشمند دکتر علیزاده موسوی در پژوهشکده امام رضا علیه السلام جامعه المصطفی مشهد برگزار شد. ایشان در این نشست تخصصی که با حضور اساتید، طلاب و پژوهشگران انجام شد به وجوه مشترک و تمایزات جریان های سلفی از یکدیگر پرداخته و به ضرورت جریان شناسی جریانهای سلفی تاکید کردند. نقل گرایی، حدیث گرایی، ظاهرگرایی و تشبیه گرایی از ویژگی های مشترک آنها به حساب می آید.

نشست تخصصی جریان شناسی گروه های تکفیری

 

حجت الاسلام و المسلمین دکتر علیزاده موسوی




استاد حوزه جریان شناسی با اشاره به اینکه ما با دو مفهوم: سلفیه و وهابیت سروکار داریم، این نکته را  خاطرنشان ساختند که:

«گاهی این‌ها بجای هم استفاده می‌شوند و گاهی هم مترادف هم دانسته می‌شوند؛ در حالی که رابطه سلفیه و وهابیت عموم و خصوص مطلق است. به این معنا که سلفیه یک مفهوم گسترده است و یکی از مصادیق آن بحث وهابیت است که امروزه به خاطر فعالیت‌های گسترده‌ای که انجام داده است، سبب شده بسیاری این دو را باهم خلط می‌کنند. مثلا درباره سلفیه فکر می‌کنیم که عقاید مشترک دارند و درنتیجه در مقابل ایشان موضع واحد می‌گیریم و گمان می‌کنیم که با یک رویکرد واحد می‌توانیم با آنها تعامل کنیم. نه تنها نسبت به سلفیه بلکه درباره کلیه جریانها اعم از فقهی و کلامی و ... همینطوریم.»

 

وجوه مشترک جریان های سلفی

ایشان در ادامه به وجوه مشترک جریان های سلفی پرداختند:

«سلفی ها قائل به این هستند که در سه مسئله ما باید از بزرگان سه قرن اول تقلید کنیم: مرجعیت دینی، مرجعیت سیاسی، مرجعیت اجتماعی

1- حوزه مرجعیت دینی

در حوزه مرجعیت دینی، فقط علمای سه قرن اول هستند که مراجع دینی محسوب می‌شوند و لذا نباید نظریه‌پردازی کرد. از همین رو وقتی با یک عالم سلفی روبرو می‌شوید، او فقط از گذشتگان مانند سفیان ثوری، مالک بن انس، امام احمد بن حنبل و ... می‌گوید. گویی روح گذشتگان هستند که دارند حرف می‌زنند و بازگشت به سلف دارند.

2- حوزه مرجعیت سیاسی

قائل به این هستند که بایستی خلافت خلفای سلف را إحیا کرد آنهم به شکل سنتی آن. این نکته شایان ذکر است که اهل سنت درباره خلافت دو دیدگاه دارند: عده‌ای همانند سلفیه قائل به خلافت سنتی هستند که مدام و مستمر، نقد ناپذیر و تمامیت‌خواه (Totaliter) است. در مقابل عده‌ای دیگر همانند سید ابوالاعلی مودودی، علی عبدالرزاق، رشید رضا و سمهوری هستند که قائل به شورایی بودن خلافت هستند.

3- حوزه مرجعیت اجتماعی

باز هم بازگشت به سلف دارند و تا حد توان از امکانات آن زمان استفاده می‌کنند مانند ریش بلند، سبیل تراشیده، پاچه کوتاه و ...»

دکتر علیزاده موسوی در ادامه به چهار محور مبنایی که جریان های سلفیه را به هم نزدیک می نکند اشاره نمودند:

«در چهار محور جریان های سلفیه اشتراک دارند:

1- محور روش‌شناسی: همه جریان های سلفی نقل گرا هستند. البته نه اینکه به عقل اهمیت ندهند و آن را برنتابند.

2- محور معرفت‌شناسی (منبع شناسی): سلفیه حدیث گرا هستند. به این معنا که حدیث را منبع شناخت می‌دانند.

3- محور معناشناسی: در نگاه سلفیه فقط معنای ظاهری حجت است و از همین رو آنها را ظاهرگرا می‌نامند.

4- محور هستی‌شناسی: از نگاه سلفیه فقط اشیای قابل لمس وحس وجود دارند و آنها قائل به حس‌گرایی می‌باشند. لذا درباره زیارت پیامبر می‌گویند بجای السلام علیکم یا رسول الله بگویید السلام علی رسول الله! چرا که آنها مرده اند و نمی‌شنوند.»

 

 

کارشناس جریانهای سلفی در ادامه به تمایزات جریانهای سلفیه و ضرورت شناخت وجوه تمایز آنها از یکدیگر پرداختند:

 

«سوال بعدی این است که با این عقاید مشترک، آیا جریان سلفیه یک جریان بسیط است یا متنوع؟ اگر متنوع بدانیم آنگاه دو وظیفه داریم: اولا هریک از جریانهای سلفیه را بشناسیم و ثانیا راه مقابله با هریک را بدانیم.

به عبارت دیگر با عدم شناخت آنها، جبهه‌ای درست می‌کنیم که در یک طرف آن جریان کاملا متعادل و در طرف دیگر جریان کاملا تندرو و خشن قرار دارد و با شناخت هر یک آنها علاوه بر اینکه می‌دانیم با آنها چگونه تعامل کنیم، چه‌بسا بتوان آنها را از آن گروه های تکفیری جدا ساخت.

 

الف- از حیث جغرافیایی

مناطق سلفیه خیز عبارتند از:

1-      منطقه شبه قاره- دیوبند

2-      منطقه مصر- سید قطب

3-      منطقه نجد- وهابیت

ب- از حیث موضوع

بر اساس موضوعی که در سلفیه ورود پیدا کرده‌اند:

1-      تکفیری

2-      جهادی

3-      تنویری

ج- از حیث روش

1-      تعلیمی

2-      جهادی (به اعتبار روش)

3-      تبلیغی

د- از حیث تاریخ

1-      سلفیه نقلی- احمد بن حنبل

2-      سلفیه اعتقادی- ابن تیمیه

3-      سلفیه سیاسی- محمد بن عبدالوهاب

4-      سلفیه معاصر- اسم خاصی ندارند.

 

به طور خلاصه در چهار محور تکفیری‌ها اعتقادات متفاوتی دارند و از همین چهار محور شبهاتشان وارد می‌شود:

  • سنت و بدعت؛
  • توحید و شرک؛
  • ایمان و کفر؛
  • حیات برزخی.

برای نمونه سلفیه جهادی که از سید قطب شروع می‌شود در نقطه مقابل سلفیه تکفیری است و او توحید در حاکمیت را مبنا می‌داند و می‌گوید ابتدا باید راس هرم قدرت در جامعه اصلاح شود و بعد جامعه درست می‌شود؛ از همین رو است که در عربستان علیه سید قطب چندین کتاب نگاشته می‌شود.»

ایشان در پایان به پژوهشگران توصیه اکید فرمودند که در حوزه بین‌الملل و جریان‌شناسی، در یک جریان متخصص شوید، مانند دانشمندان غربی که عمر خود را بر روی جریان‌های چه‌بسا ناآشنای اسلامی صرف می‌کنند. در انتها جلسه با پرسش و پاسخ های حاضران خاتمه یافت.

 


نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « پژوهشکده امام رضا علیه السلام جامعه المصطفی مشهد » بلامانع است.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در سه شنبه, 24 مهر 1397 10:14
  • اندازه قلم