گزارش اولین سمینار علمی پژوهشی پژوهشکده بین المللی امام رضا علیه السلام

اولین سمینار علمی پژوهشی با عنوان «رسالت عالمان دینی در سیره امام رضا علیه السلام و تطبیق آن بر حوزه های علمیه افغانستان» در تاریخ 10/02/1398 به همت گروه حکمت و فرهنگ رضوی در محل پژوهشکده بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام توسط حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید محمد آقا رضوی و با حضور رئیس محترم پژوهشکده بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام، مسئولین محترم گروه‌های پژوهشی و جمعی از پژوهشگران محترم پژوهشکده برگزار گردید.

دعوتنامه 

 

سمینار علمی پژوهشی « رسالت عالمان دینی در سیره امام رضا علیه السلام و تطبیق آن بر حوزه های علمیه افغانستان »

 

تشریح اهداف سمینارهای علمی پژوهشی توسط حجت‌الاسلام دکتر رقوی

بسم الله الرحمن الرحیم. لازم است در ابتدا از مدیران و پژوهشگران گروه پژوهشی حکمت و فرهنگ رضوی تشکر و تقدیر نمایم اولاً بابت انجام چنین پژوهشی که در آن به رسالت عالمان دینی بر اساس آموزه‌های امام رضا علیه‌السلام پرداخته شده است. کاری که در عصر امروز و به‌ویژه برای پژوهشکده ما که مزین به نام امام رضا علیه‌السلام است، ضروری به نظر می‌رسید. ثانیاً تشکر می‌کنم از اینکه پیش‌قدم شدند در برگزاری اولین سمینار پژوهشی پژوهشکده که اقتضائات خاص خود را داشته و از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. همچنین از حضور عزیزان حاضر در جلسه قدردانی می‌نمایم که در واقع آمده‌اند در یک تعامل دوسویه هم از نتایج یک کار پژوهشی بهره ببرند و هم اینکه در حد توان با نقد عالمانه این پژوهش، نواقص احتمالی آن برطرف نمایند. بدیهی است که در این فرصت کوتاه شاید نتوان به کلیه مطالب پرداخت ولی مشارکت حضار در بحث بر غنای جلسه خواهد افزود.

محور دوم عرایض بنده توضیحاتی است درباره سمینارهای پژوهشی که در طی جلسات با مدیران محترم گروه‌ها به آن پرداخته شد و ازآنجاکه چنین سازوکاری نزد پژوهشگران سابقه چندانی ندارد، لذا شایسته است که در بدو امر نکاتی را دراین‌باره عرض کنم.

1- هر پژوهشگری موظف است در سه مرحله 30%، 70% و 100% پروژه تحقیقاتی گزارش یافته های علمی خود را با تأیید گروه علمی مربوطه در قالب سمینار ارائه دهد.

2- سلسله سمینارهای طرح‌های پژوهشی پژوهشکده با محوریت گروه‌های علمی ذیل برگزارمی گردد:

  • گروه حکمت و فرهنگ رضوی
  • گروه آینده‌پژوهی فکری و فرهنگی
  • گروه مطالعات تطبیقی اسلام وادیان

3- اهداف برگزاری سمینارهای علمی پژوهشی عبارت‌اند از:

  • ارائه گزارش علمی از فعالیت‌های پژوهشی پژوهشگر
  • در اختیار قرار گرفتن ماحصل یافته‌های علمی پژوهشگر
  • بررسی و ارزیابی اثر در جمع اساتید و پژوهشگران
  • استفاده از نظرات، پیشنهادات و انتقادات پژوهشگران و برطرف کردن نقایص احتمالی

4- با توجه به سه مرحله‌ای برگزار شدن سمینارها برای هر پژوهش، مهم‌ترین مرحله سمینار از جهت اصلاحی مرحله اول خواهد بود که در این مرحله فرصت خوبی برای پژوهشگر است که به رفع نواقص و تقویت پژوهش خود بپردازد و مهم‌ترین مرحله به لحاظ استفاده علمی مرحله آخر خواهد بود که بعد از یک سال تحقیق و پژوهش، یافته‌های علمی ارائه می‌شود که طبعاً برای دیگر پژوهشگران خیلی قابل‌استفاده خواهند بود.

5- در هر سمینار ابتدا مدیر گروه مربوطه، مقدمه‌ای درباره آن سمینار ارائه خواهد کرد و سپس پژوهشگر آخرین یافته‌های خود را عرضه خواهد نمود. در ادامه حاضران به نقد و بررسی مطالب خواهند پرداخت و درنهایت مجدداً مدیر گروه به جمع‌بندی نظرات خواهد پرداخت. با این مقدمه، از مدیر محترم گروه پژوهشی حکمت و فرهنگ رضوی خواهش می‌کنیم تا نکات خود را درباره سمینار حاضر بفرمایند.

طرح سیاست‌های گروه و معرفی تألیف موجود توسط حجت‌الاسلام‌والمسلمین عطاران

بنده نیز از حسن نظر ریاست پژوهشکده، مدیران گروه‌های پژوهشی و پژوهشگران حاضر تشکر می‌کنم. در گروه حکمت و فرهنگ رضوی تلاش شده سه‌گانه‌ای رعایت شود:

  1. پژوهش‌ها با محوریت حضرت رضا علیه‌السلام ترویج اندیشه‌های رضوی انجام می‌گیرد.
  2. پژوهش‌ها باید بر اساس نیازهای بین‌الملل و چالش‌های پیش روی کشورهای مسلمان انجام گیرد.
  3. تأکید بر پژوهش‌های کاربردی.

 

پژوهشی که امروز قراراست مطرح شود این سه ویژگی که عرض شد را داراست. جناب آقای رضوی از پژوهشگران خوب و توانمند مجموعه و دارای آثار متعددی هستند که از ابتدای همکاری با ایشان نوید یک اثر پژوهشی خود را می‌داد. البته گستره وسیع مطالعاتی ایشان سبب می‌شد گاهی اوقات مطالب حاشیه‌ای مطرح شود که در میانه راه با توجه به اندک بضاعت خود سعی کردیم پژوهش به همان سبک و سیاق موجز و مفید در اختیار مخاطبان قرار گیرد. بنده نیز به‌نوبه خود از جناب آقای رضوی به خاطر زحمات و تلاش‌هایشان تشکر می‌کنم و امیدوارم دوستان نیز با نظرات عالمانه خود بر غنای این اثر علمی بیفزایند.

ارائه گزارش و تبیین یافته‌های علمی توسط پژوهشگر منتخب حجت‌الاسلام محمد آقا رضوی

بنام خداوند بخشنده مهربان. امروزه یکی از عوامل بالقوه و بالفعل مشکلات شیعیان دوری از سیره معصومین (علیهم‌السلام) است. امام رضا علیه السلام به‌عنوان عالم آل محمد و پیشوای شیعیان یکی از ارکان معرفی شاخص‌های استاندارد دینی است. راهکارهای موجود در سیره حضرت رضا علیه السلام به‌عنوان مطمئن‌ترین قانون می‌تواند حوزه‌های علمیه و دانشمندان دینی را از گزندهای فرارو حفظ کند و چالش‌های عظیم موجود را مرتفع سازد. واکاوی سیره امام رضا علیه السلام و دریافت منویات دینی از آن به‌عنوان دستور امام و حجت الهی در تمامی ابعاد، نظری و عملی ضرورت اساسی است زیرا بیان مبانی و اصول شریعت در آن نهفته است. به این دلیل پیروی گسترده و عمل به آن بر همه مخلوقات «فوق الارض و من تحت الثری» واجب مُطاع است. (ابن قولويه، 1356 ش، 308) و باید در ضرورت‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جامعه و افراد از آن استفاده گردد.

 

یکی از ضرورت‌های فعلی، رسالت عالمان دینی و حوزات علمیه در افغانستان است. این رسالت در دو بعد درون حوزوی و برون حوزوی قابل تصویر است. از رسالت‌مداری عالمان دینی در روایات مختلف امام رضا علیه السلام سخن به میان آمده است. در یکی از روایات جامع که دامنه گسترده دارد امام حسن عسكرى علیه السلام روايت می‌کند:

«قَالَ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا علیه السلام‏: يُقَالُ لِلْعَابِدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ: نِعْمَ الرَّجُلُ، كُنْتَ هِمَّتُكَ ذَاتُ نَفْسِكَ وَ كَفَيْتَ مَئُونَتَكَ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ، أَلَا إِنَّ الْفَقِيهَ مَنْ أَفَاضَ عَلَى النَّاسِ خَيْرَهُ وَ أَنْقَذَهُمْ مِنْ أَعْدَائِهِمْ وَ وَفَّرَ عَلَيْهِمْ نِعَمَ جِنَانِ اللَّهِ تَعَالَى وَ حَصَّلَ لَهُمْ رِضْوَانَ اللَّهِ تَعَالَى، وَ يُقَالُ لِلْفَقِيهِ: يَا أَيُّهَا الْكَافِلُ لِأَيْتَامِ آلِ مُحَمَّدٍ الْهَادِي لِضُعَفَاءِ مُحِبِّيهِمْ وَ مُوَالِيهِمْ قِفْ حَتَّى تَشْفَعَ لِكُلِّ مَنْ أَخَذَ عَنْكَ أَوْ تَعَلَّمَ مِنْكَ، فَيَقِفُ فَيُدْخِلُ الْجَنَّةَ مَعَهُ فِئَاماً وَ فِئَاماً وَ فِئَاماً حَتَّى قَالَ عَشْراً وَ هُمُ الَّذِينَ أَخَذُوا عَنْهُ عُلُومَهُ وَ أَخَذُوا عَمَّنْ أَخَذَ عَنْهُ وَ عَمَّنْ أَخَذَ عَمَّنْ أَخَذَ عَنْهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَانْظُرُوا كَمْ صُرِفَ مَا بَيْنَ الْمَنْزِلَتَيْن‏»

 (طبرسى،1403 ق،‏ ج 1، ص 17؛ عطاردى، 1406 ق،‏ ج‏1، ص 8؛ عطاردى، ‏1397 ق‏، ص 260)

«حضرت رضا علیه السلام فرمود: روز قيامت به عابد گفته‏ مى‏شود تو مرد خوبى بودى، براى خودت تلاش كردى و زاد و توشه خود را فراهم ساختى، اينك داخل بهشت شده و از نتایج اعمال خود بهره‏ ببر. آگاه باشید فقیه (دانشمند دینی) آن‌کسی است كه مردم جامعه را به‌طرف خير و سعادت رهنمون می‌شود و از چنگال دشمنان می‌رهاند. آنان را از نعمت‌های پروردگار، بهره‏مند می‌سازد و خشنودى خداوند را براى آنان فراهم می‌سازد. روز قيامت به فقيه گفته مى‏شود اى كسى كه از ايتام آل محمد علیه السلام سرپرستى كردى و دوستان ضعيف آن‌ها را راهنمایی نمودى، اينك از كسانى كه از تو علم آموخته‌اند شفاعت كن. پس آن دانشمند دینی توقف می‌کند و مردم را دسته‌دسته با خود به بهشت مى‏برد. آن‌ها كسانى هستند كه از وى و يا شاگردان او علم آموخته‏اند. تا روز قيامت هرکسی از گفته‏هاى اين عالم استفاده كند مشمول شفاعت وى خواهد بود. اينك بنگريد بين فقيه و عابد چقدر تفاوت است»

از این حدیث امام رضا علیه السلام به روشی که در متن حاضر استدلال شده به‌خوبی می‌توان مبانی متدلوژی رسالت پنجگانة عالمان دینی را استحصال نمود:

  1. اخلاقی
  2. علمی، فرهنگی (آموزشی)،
  3. سیاسی،
  4. اجتماعی،
  5. اقتصادی؛

زیرا حضرت در این حدیث فقیه و عالم دینی به کسی اطلاق می‌کند که دارای صفات زیر باشد:

  1. «خیررسانی»،
  2. «رهایی بخشی (رهایشی)»،
  3. «توسعه بخش نعمت»،
  4. «فراهم‌کننده رضوان الهی»،
  5. «کفالت»،

جملات این حدیث نورانی بیانگر مبانی رسالت‌های بسیار مهم پنجگانة عالمان دینی است.

 

البته در جوامع حدیثی مانند عيون ‌أخبارالرضا علیه السلام، (شيخ صدوق، ‏1378 ق،‏ ج 1، ص 307) و غیره روایات بسیار دیگری جداجدا در زمینه‌های قبل و غیر آن‌ها که مبین دیگر رسالت عالمان دینی است بیان‌شده ولیک پژوهش در همه این اصول اساسی که نیاز فراروی جامعه دینی امروزی است نیازمند فرصت کافی دیگر است.

در این نوشتار از باب «مالایدرک کله لایترک کله» با برداشت از حدیث عنوان‌شده و با تأیید از روایات و آیات متعدد به واکاوی اصول پنجگانة نامبرده، در ضمن سه بخش پرداخته‌شده است.

بخش اوّل: بررسی وضعیت مطلوب رسالت حوزه‌های علمیه و عالمان دینی،

بخش دوّم: تطبیق کلام امام رضا علیه السلام بر وضعیت موجود حوزه‌های علمیه و روحانیت افغانستان،

 بخش سوّم: راهکارهای دستیابی به نقش مطلوب حوزه‌های علمیه و روحانیت افغانستان

(نیازها و راهکارها) که هر بخش دارای چند فصل و محورهای زیر مجموعه لازم است.

عناوین فصول کتاب

بخش اول: بررسی رسالت حوزه‌های علمیه و عالمان دینی در سیره امام رضا علیه السلام (وضعیت مطلوب)

فصل اول: رسالت دینی،

فصل دوم: رسالت اخلاقی،

فصل سوم: رسالت علمی، فرهنگی (آموزشی)،

فصل چهارم: رسالت سیاسی،

فصل پنجم: رسالت اجتماعی،

فصل ششم: رسالت اقتصادی،

بخش دوّم: تطبیق سیره امام رضا علیه السلام بر جایگاه موجود حوزه‌های علمیه و روحانیت افغانستان (وضعیت موجود)

فصل اول: ضرورت وجود حوزه‌های علمیه و روحانیت در افغانستان،

فصل دوم: آسیب‌های وضع موجود،

گفتار اول: حوزه‌های علمیه،

گفتار دوم: علما و روحانیت،

گفتار: متعلمین،

بخش سوّم: راه‌کارهای دستیابی به نقش مطلوب حوزه‌های علمیه و روحانیت افغانستان

فصل اول: نیازها،

گفتار اول: نیازهای دینی،

گفتار دوم: نیازهای اخلاقی،

گفتار سوم: نیازهای علمی، فرهنگی (آموزشی)،

گفتار چهارم: نیازهای سیاسی،

گفتار پنجم: نیازهای اجتماعی،

گفتار ششم: نیازهای اقتصادی،

فصل دوم: برنامه‌ریزی‌ها،

فصل سوم: شیوه‌های آسان دستیابی به وضعیت مطلوب و در پایان نتیجه‌گیری.

در ادامه پژوهشگران حاضر در جلسه نقدهای خو را به بیانات پژوهشگر عرضه داشته که بعد از ارائه پاسخ از سوی پژوهشگر، جمع‌بندی توسط مدیر محترم گروه، حجت‌الاسلام‌والمسلمین عطاران انجام پذیرفت. 

 


 

 

نقل مطالب با ذکر منبع و عنوان « پژوهشکده بین المللی امام رضا علیه السلام- مشهد مقدس» بلامانع است.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در پنج شنبه, 10 مرداد 1398 10:38
  • اندازه قلم